Tua Rua, Lạp Hộ và Gấu Lớn

Cựu Ước nêu tên ba chòm sao, lần nào cũng cùng nhau (Gióp 9:9; A-mốt 5:8); Kinh Thánh tiếng Việt gọi chúng là Sao rua, Sao cày và Bắc đẩu. Kimah nghĩa là “chùm” hay “đống” và thường được hiểu là chòm Tua Rua (Pleiades), cụm sao nhỏ sáng trong chòm Kim Ngưu, nơi mắt thường có thể thấy sáu hay bảy ngôi sao. Kesil, cùng một chữ với “kẻ ngu dại”, được hiểu là chòm Lạp Hộ (Orion) từ thời bản Bảy Mươi; vì sao người thợ săn khổng lồ trên trời mang tên ấy thì không ai biết. Dạng số nhiều của nó, kesilim, được dịch là “các đám sao” trong Ê-sai 13:10. Gióp nói về “các dây chằng Sao rua” và “các xiềng Sao cầy” (Gióp 38:31).

Tên thứ ba, ash hay ayish, là tên kém chắc chắn nhất. Bản KJV, theo các bản dịch xưa hơn, gọi nó là sao Đại Giác (Arcturus); phần lớn các bản dịch hiện đại đọc là “con Gấu” — chòm Gấu Lớn ở bầu trời phương bắc, mà các ngôi sao sáng nhất tạo thành hình cái gáo (Bắc Đẩu) — và bản BSB viết con Gấu cùng các con của nó; bản tiếng Việt có “Bắc đẩu với các sao theo nó” (Gióp 38:32). Theo một quan điểm khác, đó là chòm Hyades, cụm sao bên cạnh Tua Rua. Ở nhiều xứ cổ xưa, nhà nông định giờ làm việc theo những ngôi sao như thế: nhà thơ Hy Lạp Hesiod, khoảng năm 700 TCN, dặn họ gặt khi Tua Rua mọc trước rạng đông và cày khi chòm ấy lặn.