Kilimia, Orioni na Dubu

Makundi matatu ya nyota yanatajwa katika Agano la Kale, na daima pamoja (Ayubu 9:9; Amosi 5:8). Kimah maana yake ni “kishada” au “rundo” na kwa kawaida inafikiriwa kuwa Kilimia (Pleiadi), kishada kidogo king’aacho katika Ng’ombe ambamo nyota sita au saba zinaonekana kwa macho tu. Kesil, neno lile lile la “mpumbavu”, limesomwa kuwa Orioni tangu Septuajinta; kwa nini mwindaji jitu wa angani alibeba jina hilo haijulikani. Wingi wake, kesilim, unatafsiriwa “makundi ya nyota” katika Isaya 13:10. Ayubu anazungumza juu ya “minyororo ya Kilimia” na “vifundo vya Orioni” (Ayubu 38:31).

Jina la tatu, ash au ayish, ndilo lisilo na uhakika zaidi. KJV, ikifuata tafsiri za zamani zaidi, inaliita Arcturus; tafsiri nyingi za kisasa zinasoma “Dubu” — Dubu Mkuu wa anga la kaskazini, ambaye nyota zake zing’aazo zaidi zinaunda umbo la kijiko kikubwa — na BSB ina “Dubu pamoja na watoto wake” (Ayubu 38:32), kama ilivyo ULB ya Kiswahili. Kwa mtazamo mwingine ni Hiadi, kishada kilicho kando ya Kilimia. Wakulima katika nchi nyingi za kale walipanga kazi zao kwa nyota kama hizo: mshairi Mgiriki Hesiodi, karibu 700 K.K., aliwaambia wavune wakati Kilimia kinapochomoza kabla ya alfajiri na walime kinapotua.