Septuagint

Septuagint ni ìtumọ̀ Bíbélì Heberu tí ó pẹ́ jùlọ tí a mọ̀, tí a túmọ̀ sí èdè Giriki fún àwọn Júù Ejibiti àti ti ilẹ̀ mìíràn tí kò gbọ́ èdè Heberu mọ́. Orúkọ rẹ̀, tí ó túmọ̀ sí “àádọ́rin” ní èdè Latin, tí a sì ń kọ ní LXX, wá láti inú ìtàn kan nínú Lẹ́tà Aristeas, tí a kọ ní nǹkan bí 150–100 Ṣ.K.: Ọba Ptolemy II ti Ejibiti fẹ́ Òfin náà fún ilé ìkàwé rẹ̀ ní Alekisandiria, àwọn àgbààgbà 72, mẹ́fà láti inú ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan, sì túmọ̀ rẹ̀ ní ọjọ́ 72. Àwọn òpìtàn kà á sí àlọ́; ó ṣeé ṣe kí a túmọ̀ ìwé márùn-ún Mose ní ọ̀rúndún kẹta Ṣ.K., kí ọ̀pọ̀ ọwọ́ sì túmọ̀ àwọn ìwé yòókù lẹ́yìn náà.

Láwọn ibì kan, ọ̀rọ̀ Giriki náà tẹ̀lé ọ̀rọ̀ Heberu kan tí kò rí bí Ọ̀rọ̀ Masorete: Jeremiah rẹ̀ kúrú ní nǹkan bí ìdámẹ́jọ, àwọn orí rẹ̀ sì tò ní ọ̀nà mìíràn, Àwọn Ìwé Kíká Òkun Òkú ti Jeremiah sì ní irú méjèèjì. Gẹ́gẹ́ bí èrò kan, irú ìyàtọ̀ bẹ́ẹ̀ wá láti ọ̀dọ̀ àwọn olùtúmọ̀, gẹ́gẹ́ bí èrò mìíràn, láti inú ìpìlẹ̀ Heberu mìíràn. Septuagint tún ní àwọn ìwé tí kò sí nínú Bíbélì Heberu, tí a ń rí lónìí nínú Bíbélì Ọ́tọ́dọ́ọ̀sì àti ti Kátólíìkì. Òun ni Májẹ̀mú Láéláé ti ìjọ àkọ́kọ́ tí ń sọ èdè Giriki, ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn ọ̀rọ̀ tí Májẹ̀mú Tuntun fà yọ sì tẹ̀lé e: Heberu fa Saamu 40 yọ pé “ara ni ìwọ ti pèsè fún mi”, níbi tí ọ̀rọ̀ Heberu ti kà pé “ìwọ ti ṣí mi ní etí”.