Àkójọ Ìmọ̀ › Bí Bíbélì ṣe dé ọ̀dọ̀ wa
Bí Bíbélì ṣe dé ọ̀dọ̀ wa
Àwọn Ìwé Kíká Òkun Òkú
A rí wọn ní 1947–1956 nínú ihò 11 nítòsí Qumran · ìwé àfọwọ́kọ tí ó ju 200 lọ ti àwọn ìwé Bíbélì
Ní ìgbà òtútù 1946–47, àwọn darandaran Bedouin nítòsí Wadi Qumran, ní etí Òkun Òkú ní apá àríwá-ìwọ̀-oòrùn, rí àwọn ìwé kíká àtijọ́ tí a kó pamọ́ sínú ìkòkò gíga nínú ihò àpáta kan. Ní ọdún mẹ́wàá tí ó tẹ̀lé e, a wá inú ọgọ́rọ̀ọ̀rún ihò; ihò mọ́kànlá nítòsí Qumran mú ẹgbẹẹgbẹ̀rún ègé jáde láti inú ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìwé àfọwọ́kọ, èyí tí ó pọ̀ jùlọ lórí awọ. Kíkó ìwé pamọ́ sínú ìkòkò amọ̀ jẹ́ àṣà àtijọ́ (Jeremiah 32:14). Àwọn ìwé kíká láti inú ihò àkọ́kọ́, tí ìwé Isaiah pípé kan wà lára wọn, wà ní ìfihàn lónìí ní Shrine of the Book ní Jerusalẹmu.
A dà àwọn ìwé kíká náà kọ láàrín nǹkan bí ọ̀rúndún kẹta Ṣ.K. àti ọ̀rúndún kìn-ín-ní L.K., a sì fi wọ́n pamọ́ kí àwọn ará Romu tó pa ibẹ̀ run, ní nǹkan bí ọdún 68 L.K. Ṣáájú ìgbà tí a rí wọn, àwọn ìwé àfọwọ́kọ Bíbélì Heberu tí ó pẹ́ jùlọ tí a mọ̀ wá láti nǹkan bí ọdún 900 L.K., nítorí náà àwọn ìwé kíká yìí ti pẹ́ ju wọ́n lọ ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún. Gbogbo ìwé Bíbélì Heberu ló wà níbẹ̀ àyàfi Esteri; Saamu, Deuteronomi àti Isaiah ló pọ̀ jùlọ. Ọ̀pọ̀ ọ̀rọ̀ Bíbélì inú wọn súnmọ́ Ọ̀rọ̀ Masorete; àwọn mìíràn súnmọ́ Septuagint tàbí Ìwé Márùn-ún Mose ti àwọn ará Samaria. Àwọn ihò náà tún ní ègé ìwé Tobiti àti Sirach, tí ó wà nínú Bíbélì Ọ́tọ́dọ́ọ̀sì àti ti Kátólíìkì, ìwé Enoku àti Jubilees, àlàyé lórí Habakuku àti àwọn òfin àti orin ìyìn ti àwùjọ náà fúnra wọn.
Àwọn ẹsẹ pàtàkì
èyí ni ohun tí Olúwa àwọn ọmọ-ogun Ọlọ́run Israẹli wí; mú àwọn ìwé tí a fi rà á wọ̀nyí, àti èyí tí a lẹ̀ àti èyí tí a kò lẹ̀, kí o wá gbé wọn sínú ìkòkò amọ̀, kí wọn ó lè wà ní ọjọ́ púpọ̀.Ìran sí Juda àti Jerusalẹmu èyí tí Isaiah ọmọ Amosi rí ní àsìkò ìjọba Ussiah, Jotamu, Ahasi àti Hesekiah àwọn ọba Juda.A sì fi ìwé wòlíì Isaiah fún un. Nígbà tí ó sì ṣí ìwé náà, ó rí ibi tí a gbé kọ ọ́ pé:Orísun
A mú un bá a mu, a sì ké e kúrú láti Tyndale Open Bible Dictionary · CC BY-SA 4.0
Tyndale Open Bible Dictionary © 2023 Tyndale House Publishers · CC BY-SA 4.0 — Bible*, Manuscripts and Text of the (Old Testament): The Dead Sea Scrolls; Bible*, Manuscripts and Text of the (Old Testament): Scroll Discoveries at Wadi Qumran; Bible*, Manuscripts and Text of the (Old Testament): Important Dead Sea Scroll Manuscripts; Writing
A mú un bá a mu láti Tyndale Open Bible Dictionary: a yan àwọn àpilẹ̀kọ, a ké wọn kúrú, a sì tún wọn sọ ní ọ̀rọ̀ ara wa (ìtàn, ìṣẹ̀dá àti ìgbésí ayé ojoojúmọ́ nìkan), àti ní àwọn èdè yàtọ̀ sí Gẹ̀ẹ́sì, ẹ̀rọ ló túmọ̀ wọn. Iṣẹ́ àkọ́kọ́ ti Tyndale House Publishers wà lọ́fẹ̀ẹ́ ní tyndaleopenresources.com.
