Ang Septuaginta

Ang Septuaginta ang pinakamatandang kilalang salin ng Hebreong Biblia, na isinalin sa Griyego para sa mga Judio sa Ehipto at sa iba pang mga lupain na hindi na nakauunawa ng Hebreo. Ang pangalan nito, Latin para sa “pitumpu” at isinusulat na LXX, ay mula sa isang kuwento sa Liham ni Aristeas, na isinulat mga 150–100 BC: ninais ni Haring Ptolemeo II ng Ehipto ang Kautusan para sa kaniyang aklatan sa Alejandria, at 72 matatanda, anim mula sa bawat lipi, ang nagsalin nito sa loob ng 72 araw. Itinuturing ito ng mga mananalaysay na alamat; malamang na naisalin ang limang aklat ni Moises noong ikatlong siglo BC, at ang iba pang mga aklat ay isinalin kalaunan ng maraming kamay.

Sa ilang bahagi, sinusundan ng Griyego ang isang Hebreong teksto na iba sa Tekstong Masoretiko: mas maikli nang mga ikawalong bahagi ang Jeremias nito, at iba ang pagkakasunod ng mga kabanata, at ipinapakita ng mga Balumbon ng Dagat na Patay ng Jeremias ang dalawang anyo. Ayon sa isang pananaw, nagmula sa mga tagasalin ang ganitong mga pagkakaiba; ayon sa iba, sa ibang orihinal na Hebreo. Naglalaman din ang Septuaginta ng mga aklat na wala sa Hebreong Biblia, na nasa mga Biblia ng Ortodokso at Katoliko ngayon. Ito ang Lumang Tipan ng unang iglesia na nagsasalita ng Griyego, at sinusundan ito ng karamihan ng mga sinipi sa Bagong Tipan: sinisipi ng Mga Hebreo ang Awit 40 bilang “inihanda mo ang isang katawan para sa akin”, samantalang ang Hebreo ay “binuksan mo ang aking tainga”.