Septuagint

Septuagint bụ nsụgharị Baịbụl Hibru kacha ochie a maara, nke e mere nʼasụsụ Griik maka ndị Juu nọ nʼIjipt na nʼala ndị ọzọ na-aghọtakwaghị Hibru. Aha ya, nke pụtara “iri asaa” nʼasụsụ Latin, nke a na-ede LXX, si nʼakụkọ dị nʼAkwụkwọ Ozi Aristeas, nke e dere ihe dị ka 150–100 BC: eze Ptolemy II nke Ijipt chọrọ Iwu ahụ maka ụlọ akwụkwọ ya dị nʼAlegzandria, ndị okenye 72, isii site nʼebo ọbụla, sụgharịrị ya nʼime ụbọchị 72. Ndị ọkà akụkọ ihe mere eme na-ewere nke a dịka akụkọ ifo; eleghị anya, a sụgharịrị akwụkwọ ise nke Mosis na narị afọ nke 3 BC, ọtụtụ aka sụgharịkwara akwụkwọ ndị ọzọ emesịa.

Nʼebe ụfọdụ, Griik ahụ na-eso ederede Hibru nke dị iche na Ederede Masoret: Jeremaya ya dị mkpụmkpụ ihe dị ka otu ụzọ nʼụzọ asatọ, isi ya niile ka a hazikwara nʼusoro ọzọ, Akwụkwọ Mpịakọta Jeremaya nke Osimiri Nwụrụ Anwụ nwekwara ụdị abụọ ahụ. Dịka otu echiche si dị, ọdịiche ndị a si nʼaka ndị sụgharịrị ya; dịka echiche ọzọ si dị, ha si nʼederede Hibru mbụ dị iche. Septuagint nwekwara akwụkwọ ndị na-adịghị na Baịbụl Hibru, nke dị taa na Baịbụl ndị Ọtọdọks na ndị Katọlik. Ọ bụ Agba Ochie nke chọọchị mbụ na-asụ Griik, ọtụtụ ihe Agba Ọhụrụ hotara sokwa ya: Ndị Hibru hotara Abụ Ọma 40 dịka “ị kwadoro ahụ nye m”, ebe Hibru na-agụ “ị megheela ntị abụọ”.