Wulgata i inne starożytne przekłady

Po wygnaniu wielu Żydów mówiło po aramejsku, a po czytaniach w synagodze zaczęto podawać aramejskie omówienie; te swobodne, objaśniające przekłady nazywano targumami. Wielu uczonych uważa, że Księga Nehemiasza 8,8 opisuje właśnie ten zwyczaj. Targum Onkelosa do Prawa przybrał swoją ustaloną postać mniej więcej w II lub III wieku n.e. Chrześcijanie mówiący po syryjsku mieli Diatessaron Tacjana, połączenie czterech Ewangelii w jedną opowieść sporządzone około 170 n.e., a później Peszittę, „prosty” przekład, poprawiony około końca IV wieku.

Na Zachodzie przekład starołaciński, dokonany z greckiego, był w użyciu około 250 n.e. W 382 roku papież Damazy poprosił uczonego Hieronima o poprawienie Ewangelii; później, w pobliżu Betlejem, Hieronim przetłumaczył większą część Starego Testamentu z hebrajskiego, mniej więcej w latach 390–405. Początkowo krytykowane, jego dzieło stało się Wulgatą, Biblią „powszechną”; w 1546 roku Sobór Trydencki uczynił ją oficjalną łacińską Biblią Kościoła katolickiego. Inne ludy otrzymały Biblię we własnych językach, czasem razem z nowym alfabetem: koptyjski w Egipcie mniej więcej do III wieku, gocki – od Wulfili w IV, ormiański w V, gyyz w Etiopii i słowiański – od braci Cyryla i Metodego w IX wieku.