Bíbélì › Ètò kíkà › Oríṣiríṣi ìwé inú Bíbélì

1. Ọjọ́ 1

   Ìtàn

   Ru 1:1–18

   Èyí tí ó pọ̀ jù nínú Bíbélì jẹ́ ìtàn, a sì máa ń sọ àwọn ìtàn Heberu ní ṣókí. Akọ̀tàn kì í sábà ṣàpèjúwe ojú, yàrá tàbí ìmọ̀lára, kì í sì í sábà sọ èrò tirẹ̀; àwọn ènìyàn ń fi ohun tí wọ́n ń sọ àti ohun tí wọ́n ń ṣe hàn irú ẹni tí wọ́n jẹ́. Ìwé Rutu bẹ̀rẹ̀ bí ọ̀pọ̀ ìtàn ti ń bẹ̀rẹ̀, pẹ̀lú àkókò àti ibì kan: “Ní ìgbà tí àwọn onídàájọ́ ń ṣe àkóso”, ìyàn, ìdílé kan láti Bẹtilẹhẹmu tí ó lọ máa gbé ní Moabu. Láàrín ẹsẹ márùn-ún, ọkùnrin mẹ́ta ti kú. Lẹ́yìn náà, ọ̀rọ̀ tí àwọn ènìyàn ń bá ara wọn sọ ló ń gbé ìtàn náà lọ: Naomi ń rọ àwọn aya ọmọ rẹ̀ léraléra pé kí wọ́n padà, Oripa lọ, Rutu dúró. A máa ń tún àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì sọ láti fi ohun tí ó ṣe pàtàkì hàn, níbí “padà” àti “padà lọ”. Kà á díẹ̀díẹ̀, kí o sì kíyèsí ẹni tí ń sọ̀rọ̀, ẹni tí ń dáhùn àti ẹni tí ó dákẹ́.

2. Ọjọ́ 2

   Òfin

   Ek 21:28–36

   Àwọn òfin inú Ìwé Márùn-ún Mose wà ní ọ̀nà pàtàkì méjì. Àwọn kan jẹ́ àṣẹ kúkúrú, bí Òfin Mẹ́wàá: ìwọ yóò ṣe, ìwọ kò gbọdọ̀ ṣe. Àwọn mìíràn jẹ́ ẹjọ́: bí èyí bá ṣẹlẹ̀, báyìí ni a ó ṣe. Eksodu 21 kún fún irú ẹjọ́ bẹ́ẹ̀ — níbí akọ màlúù tí ó kan ènìyàn, kòtò tí a ṣí sílẹ̀ láìbò, akọ màlúù tí ó pa akọ màlúù mìíràn — ọ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú onírúurú ipò rẹ̀: ṣé akọ màlúù náà ti máa ń kan ènìyàn tẹ́lẹ̀, ṣé a ti kìlọ̀ fún olówó rẹ̀? Irú òfin bẹ́ẹ̀ wà láti ọ̀dọ̀ àwọn aládùúgbò Israẹli: Òfin Hammurabi, ọba Babeli ní ọ̀rúndún 18 ṣáájú Kristi, náà ṣe ìdájọ́ lórí akọ màlúù tí ó ń kan ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bí èrò tí ó wọ́pọ̀, irú àkójọ òfin bẹ́ẹ̀ kò gbìyànjú láti bo gbogbo ẹjọ́, ṣùgbọ́n ó ń fún àwọn onídàájọ́ ní àpẹẹrẹ tí wọ́n fi ń ronú. Torah gbé àwọn òfin rẹ̀ sínú ìtàn Israẹli ní Sinai.

3. Ọjọ́ 3

   Ìlà ìran àti àkọsílẹ̀

   Gẹ 11:10–26

   Àkọsílẹ̀ jẹ́ irú ìwé kan fúnra rẹ̀ nínú Bíbélì: ìlà ìran, ìkànìyàn, àkọsílẹ̀ àwọn ọba, àwọn ìlú, àwọn ẹ̀bùn àti àwọn akọ́lé. Gẹnẹsisi 11:10–26 lọ láti Ṣemu dé Abramu ní ìlànà kan tí kì í yí padà: nígbà tí ó pé ọdún báyìí-báyìí, ó bí ọmọkùnrin kan; lẹ́yìn náà ó tún gbé ọdún báyìí-báyìí sí i, ó sì bí àwọn ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin mìíràn. Nítorí pé ìlànà náà ń tún ara rẹ̀ ṣe, òǹkàwé lè rí ibi tí ó ti já: Tẹra ní ọmọkùnrin mẹ́ta, ìtàn Abramu sì bẹ̀rẹ̀. Gẹnẹsisi dúró lórí àwọn àkọlé bí èyí tí ó wà ní ẹsẹ 10, “Wọ̀nyí ni ìran”, ní èdè Heberu toledoth, tí ó ń ṣí àkọsílẹ̀ àti ìtàn bákan náà. Àwọn àkọsílẹ̀ ọba àtijọ́ ti Mesopotamia, bí Àkọsílẹ̀ Àwọn Ọba Sumeria, náà fún àwọn alákòóso àkọ́kọ́ ní ìjọba tí ó gùn gan-an. Nínú àkọsílẹ̀, wá ìlànà náà àti ibi tí ó ti yí padà.

4. Ọjọ́ 4

   Saamu

   Sm 121:1–8

   Ewì Heberu kò ní ìró ìparí tí ó bára mu, kò sì ní ìwọ̀n ìlù tí ó dúró gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ ọ́n. Àmì rẹ̀ ni ìbáradọ́gba ìlà: ìlà kan ni ìlà mìíràn ń tẹ̀lé, tí ó ń tún un sọ, tí ó ń fẹ̀ ẹ́ lójú tàbí tí ó ń yàtọ̀ sí i. Ọ̀mọ̀wé ará Gẹ̀ẹ́sì náà, Robert Lowth, ló kọ́kọ́ lo orúkọ yìí ní 1753. Saamu 121 ń gòkè bí àtẹ̀gùn: ẹsẹ 3 parí pẹ̀lú “kì í tòògbé”, ẹsẹ 4 sì mú àwọn ọ̀rọ̀ náà, ó sì gbé ìgbésẹ̀ kan síwájú, “kì í tòògbé bẹ́ẹ̀ ni kì í sùn”. Àwọn ìlà náà kúrú, wọ́n sì kún fún àwòrán: àwọn òkè, òjìji ní ọwọ́ ọ̀tún, oòrùn ní ọ̀sán àti òṣùpá ní òru. Ọ̀pọ̀ saamu ní àkọlé; ti èyí ni “Orin fún ìgòkè”, bí Saamu 120–134 — gẹ́gẹ́ bí èrò kan, orin tí àwọn arìnrìn-àjò ń kọ bí wọ́n ti ń gòkè lọ sí Jerusalẹmu fún àwọn àjọ̀dún, gẹ́gẹ́ bí èrò mìíràn, a sọ wọ́n ní orúkọ àwọn àtẹ̀gùn tẹmpili. Orin ni a ń kọ saamu: kà wọ́n sókè.

5. Ọjọ́ 5

   Ọgbọ́n

   Òw 10:1–12

   Àwọn ìwé ọgbọ́n — Òwe, Jobu, Oniwaasu, àti nínú àwọn Bíbélì kan, Ọgbọ́n àti Sirakì — sọ nípa bí ayé ṣe ń lọ: iṣẹ́ àti ìmẹ́lẹ́, ọ̀rọ̀ ẹnu, owó, ọ̀rẹ́ àti ìdílé. Láti orí 10, Òwe jẹ́ àkójọ àwọn òwe ọ̀kọ̀ọ̀kan, ìlà méjì méjì, àti nínú àwọn orí wọ̀nyí, èyí tí ó pọ̀ jù ń fi ìyàtọ̀ hàn: ọlọ́gbọ́n ọmọ àti aṣiwèrè ọmọ, ọwọ́ aláápọn àti ọwọ́ ọ̀lẹ. Àwọn òwe tí ó dúró ẹ̀gbẹ́ ara wọn kò ní láti jọ ṣe àlàyé kan ṣoṣo; a lè wọn ọ̀kọ̀ọ̀kan fúnra rẹ̀, òwe méjì tilẹ̀ lè fà sí ọ̀nà òdìkejì, bí Òwe 26:4–5 ti ṣe lórí dídá aláìgbọ́n lóhùn. Àwọn aládùúgbò Israẹli náà ní ìwé ọgbọ́n: ìwé kan láti Ejibiti, Ẹ̀kọ́ Amenemope, sún mọ́ Òwe 22:17–24:22 gan-an, àwọn ọ̀mọ̀wé sì ń jíròrò bí àwọn méjèèjì ṣe jẹ mọ́ ara wọn. Ka òwe díẹ̀ ní ẹ̀ẹ̀kan.

6. Ọjọ́ 6

   Àsọtẹ́lẹ̀

   Am 1:1–8

   Àwọn wòlíì sábà máa ń sọ̀rọ̀ kí a tó kọ ohunkóhun sílẹ̀; a kó ọ̀rọ̀ wọn jọ sínú ìwé, ní ọ̀pọ̀ ìgbà lábẹ́ àkọlé tí ó sọ ẹni tí wòlíì náà jẹ́ àti ìgbà tí ó sọ̀rọ̀. Amosi 1:1 dárúkọ olùṣọ́-àgùntàn kan ti Tekoa, àwọn ọba Juda àti Israẹli ní ọ̀rúndún 8 ṣáájú Kristi, àti “ọdún méjì ṣáájú ilẹ̀-rírì”. Èyí tí ó pọ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀ jẹ́ ewì, ní ìpín kúkúrú tí a ń pè ní ọ̀rọ̀ wòlíì. Ọ̀pọ̀ nínú wọn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú gbólóhùn ìránṣẹ́, “Èyí ni ohun tí Olúwa wí”, bí ikọ̀ ti máa ń bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tí ọba rán an. Níbí, ìlànà kan ń lọ láti ọ̀rọ̀ wòlíì kan dé èkejì: “nítorí ẹ̀ṣẹ̀ mẹ́ta …, àní fún mẹ́rin” — Damasku, Gasa, títí wọ inú orí 2 pẹ̀lú Tire, Edomu, Ammoni àti Moabu, lẹ́yìn náà Juda àti Israẹli. Mímọ ìtàn àkókò wòlíì náà ń ṣèrànwọ́ ju ohunkóhun mìíràn lọ.

7. Ọjọ́ 7

   Ìyìnrere

   Mk 1:1–15

   Àwọn Ìyìnrere sọ nípa ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ Jesu, ikú àti àjíǹde rẹ̀. Ọ̀pọ̀ ọ̀mọ̀wé fi wọ́n wé ìtàn ìgbésí ayé àtijọ́, bioi ti àwọn Giriki, tí àwọn náà yan àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àti ọ̀rọ̀ láti fi irú ẹni tí ènìyàn jẹ́ hàn dípò kí wọ́n sọ gbogbo ìgbésí ayé rẹ̀ láti ọdún dé ọdún; àwọn mìíràn tẹnu mọ́ bí wọ́n ṣe yàtọ̀. Marku, èyí tí ó ṣáájú jù gẹ́gẹ́ bí èrò ọ̀pọ̀ ọ̀mọ̀wé, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìlà àkọlé, ó sì lọ tààrà sí Johanu onítẹ̀bọmi, láìsí ìtàn ìbí. Ìtàn rẹ̀ yára: ọ̀rọ̀ Giriki euthys, “lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀”, fara hàn ní nǹkan bí ìgbà 40. Matiu, Marku àti Luku ní ọ̀pọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ kan náà, ní ọ̀pọ̀ ìgbà ní ọ̀rọ̀ tí ó jọra, a sì ń pè wọ́n ní Ìyìnrere Sinoptiki, láti inú ọ̀rọ̀ Giriki tí ó túmọ̀ sí “tí a rí papọ̀”; Johanu sọ ìtàn náà ní ọ̀nà tirẹ̀. Ka Ìyìnrere kan láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin, gẹ́gẹ́ bí ìwé kan.

8. Ọjọ́ 8

   Òwe

   Lk 15:11–32

   Òwe (Giriki parabolē, Heberu mashal) jẹ́ ìtàn kúkúrú tàbí àfiwé láti inú ìgbésí ayé ojoojúmọ́: fífúnrúgbìn, pípẹja, àgùntàn, owó fàdákà, àsè ìgbéyàwó. Àwọn Ìyìnrere mẹ́ta àkọ́kọ́ ní àwọn òwe Jesu tí iye wọn tó ọ̀pọ̀ mẹ́wàá; Ìyìnrere Johanu ń lo àwọn àkàwé mìíràn. Àwọn olùkọ́ Júù ní àwọn ọ̀rúndún tí ó tẹ̀lé e náà pa òwe, wọ́n sì sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú “Kí ni a lè fi èyí wé?” Luku 15 fi mẹ́ta sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn: àgùntàn tí ó sọnù, owó fàdákà tí ó sọnù àti ọmọ tí ó sọnù, ọ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú rírí àti àjọyọ̀. A kọ́ ẹ̀kẹta ní ìdajì méjì, ọmọ àbúrò àti ọmọ ẹ̀gbọ́n, òpin rẹ̀ sì ṣí sílẹ̀: a kò sọ fún òǹkàwé bóyá ẹ̀gbọ́n náà wọlé. Fetí sí àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ tí olùgbọ́ àkọ́kọ́ yóò kíyèsí — baba tí ó ń sáré, òrùka, ẹgbọrọ màlúù àbọ́pa — àti sí ohun ìyàlẹ́nu.

9. Ọjọ́ 9

   Lẹ́tà

   Fm 1:1–25

   Mọ́kànlélógún nínú àwọn ìwé Májẹ̀mú Tuntun jẹ́ lẹ́tà. Àwọn lẹ́tà ìgbà náà, tí a rí ọ̀pọ̀ nínú wọn lórí papirusi ní Ejibiti, tẹ̀lé ìlànà kan: ẹni tí ó kọ ọ́, ẹni tí a kọ ọ́ sí, ìkíni, ní ọ̀pọ̀ ìgbà ọpẹ́ tàbí àdúrà fún ìlera, lẹ́yìn náà ọ̀rọ̀ pàtàkì, àti ìkíni ní ìparí. Lẹ́tà Paulu sí Filemoni, èyí tí ó kúrú jù nínú àwọn lẹ́tà rẹ̀, ní gbogbo apá wọ̀nyí: Paulu àti Timotiu sí Filemoni àti ìjọ tí ó ń pàdé nínú ilé rẹ̀; oore-ọ̀fẹ́ àti àlàáfíà dípò ìkíni Giriki tí ó wọ́pọ̀, chairein; ọpẹ́; ẹ̀bẹ̀ nípa Onesimu; ìkíni láti ọ̀dọ̀ àwọn alábàákẹ́gbẹ́ Paulu. Paulu máa ń sọ ọ̀rọ̀ fún akọ̀wé láti kọ (Romu 16:22), nígbà mìíràn ó sì fi ọwọ́ ara rẹ̀ kọ ìlà kan (ẹsẹ 19). A máa ń ka àwọn lẹ́tà sókè fún ìjọ tí ó péjọ (Kolose 4:16). A kọ ọ̀kọ̀ọ̀kan fún ipò kan, tí òǹkàwé ń tún mọ̀ láti inú lẹ́tà náà fúnra rẹ̀: kà á tán ní ìjókòó kan.

10. Ọjọ́ 10

    Ìran ìfihàn

    If 1:9–20

    Ìwé Ìfihàn gba orúkọ rẹ̀ láti ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní èdè Giriki, apokalypsis, “ṣíṣí ìbòjú”. Ìwé ìfihàn bẹ́ẹ̀ — nínú Bíbélì, apá kan Daniẹli àti Sekariah àti ìwé Ìfihàn; lóde Bíbélì, àwọn ìwé Júù bí 1 Enoku, tí a kọ láti nǹkan bí ọ̀rúndún 3 ṣáájú Kristi sí ọ̀rúndún 1 lẹ́yìn Kristi — sọ nípa ìran: a fi ọ̀run tàbí àwọn ìgbà tí ń bọ̀ han aríran kan, ní ọ̀pọ̀ ìgbà pẹ̀lú amọ̀nà kan tí ń ṣàlàyé. Èdè rẹ̀ kún fún àmì: iye, àwọ̀, ẹranko, ìràwọ̀. Níbí Johanu ní Patmo rí “ẹnìkan tí ó dàbí ọmọ ènìyàn” láàrín ọ̀pá fìtílà méje, ọ̀rọ̀ inú ìwé náà fúnra rẹ̀ sì ṣàlàyé méjì nínú àwọn àwòrán náà: ìràwọ̀ ni àwọn angẹli ìjọ méje, ọ̀pá fìtílà ni àwọn ìjọ. Ọ̀pọ̀ àwòrán wá láti ọ̀dọ̀ àwọn wòlíì Májẹ̀mú Láéláé. A ń lóye àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ ní ọ̀nà tí ó yàtọ̀ síra; kọ́kọ́ ka gbogbo ìwé náà látòkèdélẹ̀.

Nínú àpù, ètò náà ń rántí ibi tí o dé, ó ń sàmì sí àwọn ọjọ́ tí o ti kà, ó sì ń rán ọ létí lójoojúmọ́. Bíbélì Mímọ́ ní Èdè Yorùbá Òde-Òní.

• Kíkà pẹ̀lú àlàyéọjọ́ 90
• Ìlà àkókò àti máàpùọjọ́ 60
• Ọ̀rọ̀ inú èdè àkọ́kọ́ọjọ́ 30