Baịbụl › Atụmatụ ọgụgụ › Ụdị ederede dị na Baịbụl

1. Ụbọchị 1

   Akụkọ

   Rut 1:1–18

   Ọtụtụ akụkụ nke Baịbụl bụ akụkọ, a na-akọkwa akụkọ ndị Hibru nʼụzọ dị mkpirikpi. Onye na-akọ akụkọ adịghị akọwakarị ihu mmadụ, ọnụ ụlọ maọbụ mmetụta obi, ọ dịkwa ụkọ ka o kwuo uche ya; ndị mmadụ na-egosi onye ha bụ site nʼihe ha na-ekwu na ihe ha na-eme. Akwụkwọ Rut na-amalite dịka ọtụtụ akụkọ si amalite, site nʼoge na ebe: “mgbe ndị ikpe na-achị”, ụnwụ, otu ezinaụlọ si Betlehem gaa biri nʼala Moab. Nʼime amaokwu ise, ndị ikom atọ anwụọla. Mgbe ahụ mkparịta ụka na-ebuga akụkọ ahụ nʼihu: Naomi na-arịọ ndị nwunye ụmụ ya ugboro ugboro ka ha laghachi, Ọpa laa, Rut nọgide. A na-ekwughachi okwu ndị bụ isi iji gosi ihe dị mkpa, ebe a “laghachi” na “chigharịa”. Gụọ ya nwayọọ, ma hụ onye na-ekwu okwu, onye na-aza, na onye gbachiri nkịtị.

2. Ụbọchị 2

   Iwu

   Ọpụ 21:28–36

   Iwu ndị dị nʼAkwụkwọ Ise nke Mosis na-abịa nʼụdị abụọ bụ isi. Ụfọdụ bụ iwu dị mkpirikpi, dịka Iwu Iri ahụ: ị ga-eme, ị gaghị eme. Ndị ọzọ bụ ikpe: ọ bụrụ na nke a mee, a ga-eme otu a. Ọpụpụ 21 jupụtara nʼụdị ikpe a — ebe a ehi na-eji mpi ya asọ mmadụ, olulu a na-emechighị emechi, ehi gburu ehi ọzọ — nke ọbụla nwere ọdịiche ya: ehi ahụ ọ na-asọkarị mpi, a dọọla onyenwe ya aka na ntị? Iwu ụdị a dịkwa nʼetiti ndị agbata obi Izrel: Iwu Hamurabi, eze Babilọn na narị afọ nke 18 tupu Kraịst, na-ekpekwa ikpe banyere ehi na-asọ mpi. Dịka otu echiche a na-ahụkarị si dị, nchịkọta iwu dị otu a anọghị na-achọ ịkpuchi ikpe ọbụla, kama ọ na-enye ihe atụ ndị ọkaikpe ji atụgharị uche. Torah tinyere iwu ya nʼime akụkọ Izrel nʼugwu Saịnaị.

3. Ụbọchị 3

   Usoro ọmụmụ na ndepụta

   Jen 11:10–26

   Ndepụta bụ ụdị edemede nke ya nʼonwe ya nʼime Baịbụl: usoro ọmụmụ, ọgụgụ ndị mmadụ, ndepụta ndị eze, obodo, onyinye na ndị wuru ihe. Jenesis 11:10–26 si na Shem ruo Ebram nʼusoro a kapịrị ọnụ: mgbe o gbara afọ dị otu a, ọ ghọrọ nna nwa nwoke; emesịa o biri afọ ndị ọzọ dị otu a, mụtakwa ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom ndị ọzọ. Nʼihi na usoro ahụ na-emegharị onwe ya, onye na-agụ ya na-ahụ ebe ọ gbajiri: Tera nwere ụmụ ndị ikom atọ, akụkọ Ebram amalite. E wuru Jenesis nʼelu isiokwu dịka nke dị nʼamaokwu 10, “Nke a bụ akụkọ banyere usoro ezinaụlọ”, nʼasụsụ Hibru toledoth, nke na-emeghe ndepụta na akụkọ nʼotu aka ahụ. Ndepụta ndị eze oge ochie nke Mesopotamịa, dịka Ndepụta Ndị Eze Sumeria, na-enyekwa ndị ọchịchị mbụ ọchịchị dị ogologo nke ukwuu. Nʼime ndepụta, chọọ usoro ahụ na ebe ọ gbanwere.

4. Ụbọchị 4

   Abụ Ọma

   Abụ 121:1–8

   Abụ Hibru enweghị ụda ndakọrịta nʼọgwụgwụ ahịrị, enweghịkwa usoro ụda kwụ chịm dịka anyị si mara ya. Akara ya bụ myiri ahịrị: otu ahịrị na-esokwa ahịrị ọzọ nke na-ekwughachi ya, na-agbasa ya maọbụ na-emegide ya. Onye ọkà mmụta Bekee bụ Robert Lowth nyere ya aha a nʼafọ 1753. Abụ Ọma 121 na-arịgo dịka steepụ: amaokwu 3 na-ejedebe na okwu banyere onye na-eche nche nke na-adịghị ehi ụra, amaokwu 4 na-eweghachi okwu ahụ ma gaa nʼihu otu nzọụkwụ: “adịghị arahụ ụra, ọ dịghị atụkwa oru ụra”. Ahịrị ndị ahụ dị mkpirikpi, jupụtakwa nʼihe oyiyi: ugwu niile, ndo nʼaka nri, anyanwụ nʼehihie na ọnwa nʼabalị. Ọtụtụ abụ ọma nwere isiokwu; nke a bụ “Abụ nrigo”, dịka Abụ Ọma 120–134 — dịka otu echiche si dị, ndị njem nsọ na-abụ ha mgbe ha na-arịgo Jerusalem maka mmemme, dịka echiche ọzọ si dị, a kpọrọ ha aha steepụ ụlọnsọ. A na-abụ abụ ọma: gụọ ha nʼolu dị elu.

5. Ụbọchị 5

   Amamihe

   Ilu 10:1–12

   Akwụkwọ amamihe — Ilu, Job, Ekiliziastis, na nʼụfọdụ Baịbụl, Amamihe na Sirak — na-ekwu maka otu ndụ si aga: ọrụ na umengwụ, okwu ọnụ, ego, ndị enyi na ezinaụlọ. Site nʼisi 10, Ilu bụ nchịkọta ilu ndị kwụ iche, nke ọbụla nwere ahịrị abụọ, nʼisi ndị a kwa ọtụtụ nʼime ha na-atụnyere ihe abụọ dị iche: nwata maara ihe na nwantakịrị dị nzuzu, aka na-adị uchu na aka dị umengwụ. Ilu ndị guzo nʼakụkụ ibe ha ekwesịghị ịkpụ otu arụmụka; a pụrụ ịtụle nke ọbụla nʼonwe ya, ilu abụọ nwedịrị ike ịdọ nʼụzọ dị iche, dịka Ilu 26:4–5 na-eme banyere ịza onye nzuzu. Ndị agbata obi Izrel nwekwara edemede amamihe: otu akwụkwọ Ijipt, Nkuzi Amenemope, yiri Ilu 22:17–24:22 nke ukwuu, ndị ọkà mmụta na-atụlekwa otu ha abụọ si metụta onwe ha. Gụọ ilu ole na ole nʼotu oge.

6. Ụbọchị 6

   Amụma

   Ems 1:1–8

   Ndị amụma kwuru okwu ha nʼọtụtụ oge tupu e dee ihe ọbụla; e chịkọtara okwu ha nʼakwụkwọ, nʼọtụtụ oge nʼokpuru isiokwu na-ekwu onye onye amụma ahụ bụ na mgbe o kwuru okwu. Emọs 1:1 kpọrọ aha otu onye ọzụzụ atụrụ nke Tekoa, ndị eze Juda na Izrel na narị afọ nke 8 tupu Kraịst, na “afọ abụọ tupu oke ala ọma jijiji ahụ”. Ọtụtụ nʼime amụma bụ abụ, nʼakụkụ dị mkpirikpi a na-akpọ okwu amụma. Ọtụtụ na-amalite site nʼokwu onye ozi, “Otu a ka Onyenwe anyị na-ekwu”, dịka onye ozi eze si amalite ozi eze ya. Ebe a otu usoro na-agafe nʼagbụ okwu amụma: “Nʼihi njehie atọ nke …, e, nʼihi nke anọ” — Damaskọs, Gaza, ruo nʼisi 2 na Taịa, Edọm, Amọn na Moab, emesịa Juda na Izrel. Ịmata akụkọ ihe mere nʼoge onye amụma ahụ na-enyere aka karịa ihe ọbụla ọzọ.

7. Ụbọchị 7

   Oziọma

   Mak 1:1–15

   Oziọma ndị a na-akọ banyere ndụ na nkuzi Jisọs, ọnwụ ya na mbilite nʼọnwụ ya. Ọtụtụ ndị ọkà mmụta na-atụnyere ha akụkọ ndụ oge ochie, bioi ndị Grik, ndị nwekwara ahọpụta ihe omume na okwu iji gosi onye mmadụ bụ kama ịkọ ndụ ya niile site nʼafọ ruo nʼafọ; ndị ọzọ na-ekwusi ike otu ha si dị iche. Mak, nke izizi dịka echiche ọtụtụ ndị ọkà mmụta si dị, na-amalite site nʼahịrị isiokwu ma gaa ozugbo na Jọn omee baptizim, na-enweghị akụkọ ọmụmụ. Akụkọ ya na-agba ọsọ: okwu Grik euthys, “ngwangwa”, pụtara ihe dị ka ugboro 40. Matiu, Mak na Luk nwere ọtụtụ ihe omume ha kọkọrịtara, ọtụtụ mgbe nʼokwu yiri ibe ya, a na-akpọkwa ha Oziọma Sinọptik, site nʼokwu Grik pụtara “a hụkọrọ ọnụ”; Jọn na-akọ akụkọ ahụ nʼụzọ nke ya. Gụchaa otu Oziọma, dịka otu akwụkwọ.

8. Ụbọchị 8

   Ilu

   Luk 15:11–32

   Ilu (nʼasụsụ Grik parabolē, nʼasụsụ Hibru mashal) bụ akụkọ dị mkpirikpi maọbụ ntụnyere e si na ndụ kwa ụbọchị wepụta: ịgha mkpụrụ, ịkụ azụ, atụrụ, mkpụrụ ego, oriri agbamakwụkwọ. Oziọma atọ mbụ nwere ọtụtụ iri ilu Jisọs; Oziọma Jọn na-eji ụdị okwu ntụnyere ndị ọzọ. Ndị nkuzi ndị Juu nke narị afọ ndị sochiri kọkwara ilu, na-amalitekarị site na “Gịnị ka a ga-eji tụnyere nke a?” Luk 15 tinyere atọ nʼakụkụ ibe ha: atụrụ furu efu, mkpụrụ ego furu efu na nwa nwoke furu efu, nke ọbụla nwere ịchọta na ememe ọṅụ. E wuru nke atọ nʼakụkụ abụọ, nwa nwoke nke nta na nke okenye, ọgwụgwụ ya ghekwara oghe: a gwaghị onye na-agụ ya ma nwanne nke okenye ọ banyere. Gee ntị nʼihe ndị onye mbụ nụrụ ya ga-ahụ — nna na-agba ọsọ, ọlaaka, nwa ehi gbara abụba — na ihe ijuanya.

9. Ụbọchị 9

   Akwụkwọ ozi

   Flm 1:1–25

   Akwụkwọ iri abụọ na otu nke Agba Ọhụrụ bụ akwụkwọ ozi. Akwụkwọ ozi nke oge ahụ, nke a chọtara ọtụtụ nʼime ha na papịrọs nʼIjipt, na-agbaso otu usoro: onye zitere ya, onye a na-edetara ya, ekele, ọtụtụ mgbe okwu inye ekele maọbụ ọchịchọ ahụ ike, emesịa isi ozi ahụ, na ekele na njedebe. Akwụkwọ ozi Pọl degaara Fịlịmọn, nke kachasị mkpirikpi nʼakwụkwọ ozi ya, nwere akụkụ ọbụla: Pọl na Timoti degaara Fịlịmọn na nzukọ dị nʼụlọ ya; “amara na udo” nʼọnọdụ ekele Grik a na-ahụkarị, chairein; okwu inye ekele; arịrịọ banyere Onisimọs; ekele sitere nʼaka ndị so Pọl. Pọl na-agwa onye ode akwụkwọ ihe ọ ga-ede (Ndị Rom 16:22), mgbe ụfọdụ o jiri aka ya dee otu ahịrị (amaokwu 19). A na-agụ akwụkwọ ozi nʼolu dị elu nye nzukọ gbakọtara (Ndị Kọlọsị 4:16). E dere nke ọbụla maka otu ọnọdụ, nke onye na-agụ ya na-ewughachi site nʼakwụkwọ ozi ahụ nʼonwe ya: gụchaa ya nʼotu nnọdụ.

10. Ụbọchị 10

    Ọhụ mkpughe

    Mkp 1:9–20

    Akwụkwọ Mkpughe nwetara aha ya site nʼokwu mbụ dị na ya nʼasụsụ Grik, apokalypsis, “ikpughe ihe e kpuchiri”. Edemede mkpughe — nʼime Baịbụl, akụkụ ụfọdụ nke Daniel na Zekaraya na akwụkwọ Mkpughe; na mpụga ya, akwụkwọ ndị Juu dịka 1 Enọk, nke e dere site nʼihe dị ka narị afọ nke 3 tupu Kraịst ruo narị afọ nke 1 mgbe Kraịst bịara — na-akọ banyere ọhụ: e gosiri onye ọhụ eluigwe maọbụ oge ndị na-abịa, ọtụtụ mgbe na onye nduzi na-akọwa ihe. Asụsụ ya jupụtara nʼakara: ọnụọgụ, agba, anụ ọhịa, kpakpando. Ebe a Jọn nọ na Patmọs hụrụ “otu onye yiri nwa nke mmadụ” nʼetiti ihe ịdọba oriọna asaa, ederede ahụ nʼonwe ya na-akọwakwa ihe oyiyi abụọ: kpakpando ndị ahụ bụ ndị mmụọ ozi nke nzukọ asaa ahụ, ihe ịdọba oriọna ndị ahụ bụ nzukọ ndị ahụ. Ọtụtụ ihe oyiyi si nʼaka ndị amụma Agba Ochie. A na-aghọta nkọwa ndị ahụ nʼụzọ dị iche iche; buru ụzọ gụchaa akwụkwọ ahụ dịka otu ihe.

Nʼime ngwa, atụmatụ ahụ na-echeta ebe ị ruru, na-aka akara nʼụbọchị ndị ị gụrụ, ma na-echetara gị kwa ụbọchị. Baịbụlụ Nsọ nʼIgbo Ndị Ugbu a.

• Gụọ ya na nkọwaụbọchị 90
• Usoro oge na maapụụbọchị 60
• Okwu nke mbụụbọchị 30