Biblia › Plany czytania › Gatunki biblijne

1. Dzień 1

   Opowiadanie

   Rt 1:1–18

   Większość Biblii to opowiadania, a opowieści hebrajskie są zwięzłe. Narrator rzadko opisuje twarze, wnętrza czy uczucia i rzadko coś komentuje; ludzie pokazują, kim są, przez to, co mówią i robią. Księga Rut zaczyna się jak wiele opowieści – od czasu i miejsca: „w czasach, kiedy rządzili sędziowie”, głód, rodzina z Betlejem, która wyrusza, aby zamieszkać w ziemi Moabu. W ciągu pięciu wersetów umiera trzech mężczyzn. Potem opowieść niesie dialog: Noemi raz po raz namawia synowe, by wróciły, Orfa odchodzi, Rut zostaje. Kluczowe słowa powtarzają się, by pokazać, co jest ważne – tutaj „wrócić” i „zawrócić”. Czytaj powoli i zauważ, kto mówi, kto odpowiada, a kto milczy.

2. Dzień 2

   Prawo

   Wj 21:28–36

   Prawa Pięcioksięgu mają dwie główne formy. Jedne to krótkie nakazy, jak Dziesięć Przykazań: będziesz, nie będziesz. Inne to przypadki: jeśli zdarzy się to, należy postąpić tak. Rozdział 21 Księgi Wyjścia jest pełen przypadków – tutaj wół, który ubódł człowieka, otwarty dół, wół, który zabił innego wołu – każdy z odmianami: czy wół miał zwyczaj bóść, czy jego właściciela ostrzeżono? Prawa tego rodzaju zachowały się także u sąsiadów Izraela: Kodeks Hammurabiego, króla Babilonu w XVIII wieku p.n.e., również rozstrzyga sprawę bodącego wołu. Według powszechnego poglądu takie zbiory nie próbowały objąć każdego przypadku, lecz podawały przykłady, z których sędziowie wyprowadzali wnioski. Tora osadza swoje prawa w opowieści o Izraelu pod Synajem.

3. Dzień 3

   Rodowody i spisy

   Rdz 11:10–26

   Spisy to w Biblii osobny gatunek: rodowody, spisy ludności, listy królów, miast, darów i budowniczych. Księga Rodzaju 11,10–26 prowadzi od Sema do Abrama według stałego wzoru: gdy przeżył tyle a tyle lat, spłodził syna; potem żył jeszcze tyle a tyle lat i spłodził innych synów i córki. Ponieważ wzór się powtarza, czytelnik widzi, gdzie zostaje przerwany: Terach ma trzech synów i zaczyna się historia Abrama. Księga Rodzaju opiera się na nagłówkach takich jak ten w wersecie 10: „To są dzieje rodu”, po hebrajsku toledoth, które otwierają zarówno spisy, jak i opowieści. Starożytne listy królów Mezopotamii, takie jak Sumeryjska lista królów, także przypisują najdawniejszym władcom bardzo długie panowania. W spisie szukaj wzoru i miejsca, w którym się zmienia.

4. Dzień 4

   Psalm

   Ps 121:1–8

   Poezja hebrajska nie ma rymu ani stałego metrum w naszym rozumieniu. Jej znakiem jest paralelizm: po jednym wersie następuje drugi, który go powtarza, rozwija albo mu się przeciwstawia. Termin ukuł angielski uczony Robert Lowth w 1753 roku. Psalm 121 wspina się jak po schodach: werset 3 kończy się słowami „nie drzemie”, a werset 4 podejmuje je i idzie o krok dalej: „nie zdrzemnie się ani nie zaśnie”. Wersy są krótkie i pełne obrazów: góry, cień po prawicy, słońce za dnia i księżyc w nocy. Wiele psalmów ma nagłówek; ten ma „Pieśń stopni”, podobnie jak Psalmy 120–134 – według jednego poglądu śpiewane przez pielgrzymów idących do Jerozolimy na święta, według innego nazwane od stopni świątyni. Psalmy śpiewano: czytaj je na głos.

5. Dzień 5

   Mądrość

   Prz 10:1–12

   Księgi mądrościowe – Przysłów, Hioba, Kaznodziei, a w niektórych Bibliach także Mądrości i Syracha – mówią o tym, jak działa życie: o pracy i lenistwie, o słowach, pieniądzach, przyjaciołach i rodzinie. Od rozdziału 10 Księga Przysłów jest zbiorem pojedynczych powiedzeń o dwóch wersach, a w tych rozdziałach większość to przeciwieństwa: syn mądry i syn głupi, ręce pracowite i opieszałe. Powiedzenia stojące obok siebie nie muszą tworzyć jednego wywodu; każde można rozważyć osobno, a dwa mogą sobie nawet przeczyć, jak Księga Przysłów 26,4–5 w sprawie odpowiadania głupiemu. Sąsiedzi Izraela także mieli pisma mądrościowe: egipskie dzieło, Nauki Amenemope, jest bliskie Księdze Przysłów 22,17–24,22, a uczeni dyskutują, jak oba teksty są ze sobą związane. Czytaj po kilka powiedzeń naraz.

6. Dzień 6

   Proroctwo

   Am 1:1–8

   Prorocy przeważnie mówili, zanim cokolwiek zapisano; ich słowa zebrano w księgi, często pod nagłówkiem, który podaje, kim był prorok i kiedy mówił. Księga Amosa 1,1 wymienia pasterza z Tekoa, królów Judy i Izraela z VIII wieku p.n.e. oraz „dwa lata przed trzęsieniem ziemi”. Znaczna część proroctw to poezja, w krótkich jednostkach zwanych wyroczniami. Wiele zaczyna się formułą posłańca: „Tak mówi PAN”, tak jak poseł zaczynał przekazywać słowa króla. Tutaj jeden wzór przechodzi przez cały łańcuch wyroczni: „Z powodu trzech występków … i z powodu czterech” – Damaszek, Gaza i dalej, aż do rozdziału 2, Tyr, Edom, Ammon i Moab, potem Juda i Izrael. Znajomość historii czasów proroka pomaga bardziej niż cokolwiek innego.

7. Dzień 7

   Ewangelia

   Mk 1:1–15

   Ewangelie opowiadają o życiu i nauczaniu Jezusa, o jego śmierci i zmartwychwstaniu. Wielu uczonych porównuje je ze starożytnymi biografiami, greckimi bioi, które także wybierały epizody i wypowiedzi, by pokazać, kim był człowiek, zamiast opowiadać całe życie rok po roku; inni podkreślają różnice. Ewangelia Marka, według wielu uczonych najwcześniejsza, zaczyna się zdaniem tytułowym i od razu przechodzi do Jana Chrzciciela, bez opowieści o narodzeniu. Jej tempo jest szybkie: greckie słowo euthys, „zaraz”, pojawia się około 40 razy. Ewangelie Mateusza, Marka i Łukasza mają wiele wspólnych epizodów, często opowiedzianych podobnymi słowami, i nazywa się je synoptycznymi, od greckiego słowa „widziane razem”; Jan opowiada historię po swojemu. Przeczytaj Ewangelię w całości, jako jedną księgę.

8. Dzień 8

   Przypowieść

   Łk 15:11–32

   Przypowieść (gr. parabolē, hebr. mashal) to krótka opowieść lub porównanie zaczerpnięte z codziennego życia: siew, połów ryb, owce, monety, uczta weselna. Pierwsze trzy Ewangelie zawierają kilkadziesiąt przypowieści Jezusa; Ewangelia Jana posługuje się innymi obrazami. Żydowscy nauczyciele późniejszych wieków także opowiadali przypowieści, często zaczynając od pytania: „Do czego można to porównać?”. Rozdział 15 Ewangelii Łukasza stawia obok siebie trzy: zagubioną owcę, zagubioną monetę i zagubionego syna, każdą ze znalezieniem i świętowaniem. Trzecia składa się z dwóch połówek – młodszy syn i starszy – a jej zakończenie jest otwarte: czytelnik nie dowiaduje się, czy starszy brat wejdzie do środka. Wsłuchaj się w szczegóły, które zauważyłby pierwszy słuchacz – ojciec biegnie, pierścień, tłuste cielę – i w zaskoczenie.

9. Dzień 9

   List

   Flm 1:1–25

   Dwadzieścia jeden ksiąg Nowego Testamentu to listy. Listy z tamtych czasów, z których wiele odnaleziono na papirusie w Egipcie, mają jeden wzór: nadawca, adresat, pozdrowienie, często dziękczynienie lub życzenie zdrowia, potem treść i pozdrowienia na końcu. List Pawła do Filemona, najkrótszy z jego listów, ma wszystkie te części: Paweł i Tymoteusz do Filemona i do kościoła w jego domu; „Łaska wam i pokój” zamiast zwykłego greckiego pozdrowienia chairein; podziękowanie; prośba w sprawie Onezyma; pozdrowienia od towarzyszy Pawła. Paweł dyktował pisarzowi (List do Rzymian 16,22), a czasem pisał zdanie własną ręką (werset 19). Listy czytano na głos zgromadzonemu kościołowi (List do Kolosan 4,16). Każdy powstał dla jednej sytuacji, którą czytelnik odtwarza z samego listu: przeczytaj go za jednym razem.

10. Dzień 10

    Wizja apokaliptyczna

    Obj 1:9–20

    Objawienie bierze nazwę od swojego pierwszego słowa po grecku, apokalypsis, „odsłonięcie”. Pisma apokaliptyczne – w Biblii części Księgi Daniela i Zachariasza oraz Objawienie; poza nią pisma żydowskie, takie jak 1 Księga Henocha, powstałe mniej więcej od III wieku p.n.e. do I wieku n.e. – opowiadają o wizjach: widzącemu ukazane zostaje niebo lub czasy, które nadejdą, często z przewodnikiem, który wyjaśnia. Ich język jest symboliczny: liczby, barwy, bestie, gwiazdy. Tutaj Jan na Patmos widzi „kogoś podobnego do Syna Człowieczego” pośród siedmiu świeczników, a sam tekst wyjaśnia dwa z obrazów: gwiazdy to aniołowie siedmiu kościołów, świeczniki to kościoły. Wiele obrazów pochodzi od proroków Starego Testamentu. Szczegóły rozumie się na różne sposoby; najpierw przeczytaj księgę w całości.

W aplikacji plan pamięta, gdzie przerwano czytanie, zaznacza przeczytane dni i codziennie przypomina o czytaniu. Uwspółcześniona Biblia Gdańska.

• Czytanie z komentarzemDni: 90
• Oś czasu i mapaDni: 60
• Słowa oryginałuDni: 30