Lê-vi-a-than và Bê-hê-mốt

Gióp 40–41 mô tả hai sinh vật hùng mạnh: Bê-hê-mốt, ăn cỏ như con bò và nằm giữa đám sậy bên sông, và Lê-vi-a-than, không thể bắt được bằng lưỡi câu (bản Kinh Thánh tiếng Việt ở đây dịch là “con trâu nước” và “sấu”). Trong Thi Thiên 104, lê-vi-a-than giỡn chơi dưới biển, còn Thi Thiên 74 và Ê-sai 27 nói đến một con rắn biển nhiều đầu. Tên Bê-hê-mốt là dạng số nhiều của chữ Hê-bơ-rơ chỉ “thú vật” — như muốn nói “thú vật của mọi thú vật”.

Nên hiểu chúng thế nào vẫn còn tranh luận. Theo một quan điểm, nhà thơ mô tả những con vật có thật: Bê-hê-mốt là hà mã và Lê-vi-a-than là cá sấu, cả hai đều quen thuộc ở Ê-díp-tô; có người khác cho là voi hoặc cá voi. Theo quan điểm khác, đây là những sinh vật thi ca chung với thế giới cổ đại rộng lớn hơn: các văn bản từ Ugarit (thế kỷ XIV–XIII TCN) kể về Lotan, “con rắn cong queo” có bảy đầu, bằng những lời rất gần với Ê-sai 27:1. Một số người đọc thấy ở chúng những loài bò sát đã tuyệt chủng như khủng long. Truyền thống Do Thái về sau kể rằng Lê-vi-a-than và Bê-hê-mốt sẽ được dọn ra trong một bữa tiệc vào ngày cuối cùng, và Thomas Hobbes đặt tên cuốn sách về nhà nước của mình là Leviathan (1651).