Stela Merneptaha

Tę wysoką płytę z czarnego granitu ustawił egipski faraon Merneptah, syn Ramzesa II, pod koniec XIII wieku p.n.e. Archeolog Flinders Petrie znalazł ją w 1896 roku w ruinach świątyni grobowej Merneptaha w Tebach; dziś znajduje się w Muzeum Egipskim w Kairze. Większość jej hieroglificznego tekstu to pieśń zwycięstwa o pokonaniu Libijczyków, którzy próbowali wedrzeć się do delty Nilu.

Pod koniec poemat wylicza wrogów pokonanych w Kanaanie: Aszkelon, Gezer, Janoam – i Izrael, który, jak często tłumaczy się ten wiersz, „leży spustoszony”. To najstarsza znana wzmianka o imieniu Izrael poza Biblią. Nazwy miast pisarz opatrzył znakiem kraju lub miasta, a Izrael – znakiem ludu. Według jednego poglądu świadczy to o ludzie, który nie był jeszcze związany z miastem ani królestwem; według innego egipscy pisarze stawiali takie znaki zbyt dowolnie, by można było coś z tego wnioskować. W sporze o datę wyjścia z Egiptu stelę także odczytuje się na różne sposoby. Biblia wymienia Aszkelon i Gezer wśród miast Kanaanu (Księga Sędziów 1,18, 29).