Lenistwo i acedia

Dwie różne rzeczy dzielą to miejsce na liście. Mnisi pustyni bali się tego, co nazywali acedia – po grecku „brak troski” – ciężkiego znużenia duszy, które dopadało mnicha w południe. Ewagriusz pod koniec IV wieku nazwał je „demonem południa”, od greckiej wersji Psalmu 91,6, w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej: „dżumy, która pustoszy w południe”: dzień wydaje się mieć pięćdziesiąt godzin, mnich wciąż spogląda na słońce, nienawidzi swojej celi i pragnie być gdziekolwiek indziej. Tradycja słowiańska nazywa je unynie – przygnębienie, utrata ducha – i wymienia obok smutku, tak jak Kasjan.

Na Zachodzie słowo acedia z czasem zaczęło oznaczać zwykłe lenistwo, a angielski nazwał je sloth. Tu Biblia mówi wprost. Księga Przysłów posyła leniwego do mrówki: „Idź do mrówki, leniwcze, przypatrz się jej drogom i bądź mądry” (Księga Przysłów 6,6), i opisuje jego pole zarośnięte cierniem, ze zburzonym kamiennym murem (Księga Przysłów 24,30–31); w przypowieści Jezusa pan mówi do sługi, który zakopał swój talent: „Sługo zły i leniwy!” (Ewangelia Mateusza 25,26). Późniejsze listy przeciwstawiały mu gorliwość. Leniwi u Dantego biegną bez wytchnienia na czwartym tarasie; w cyklu siedmiu grzechów Pietera Bruegla, wydrukowanym w 1558 roku, Lenistwo śpi na ośle wśród ślimaków.