Nʼọnwa Ọgọst 410, ndị Visigoth nʼokpuru Alaric bukọrọ Rom — nke mbụ nʼime ihe dị ka afọ 800 onye iro weghaara obodo ahụ. Na Betlehem, Jerome dere na obodo ahụ weghaara ụwa niile ka e weghaarala nʼonwe ya.
Ọba akwụkwọ ihe ọmụma › Nʼoge ahụ nʼụwa
ihe dị ka AD 382–405 · Rom, emesịa Betlehem
Baịbụl Latin nke Jerome, Vulgate
Pope Damasus nke Mbụ rịọrọ ọkà mmụta bụ Jerome ka o dezigharịa Oziọma Latin. Mgbe o biri na Betlehem site nʼafọ 386, Jerome gara nʼihu sụgharịa ọtụtụ nʼime Agba Ochie site nʼasụsụ Hibru. Nsụgharị ya, “Vulgate”, ka a gụrụ nʼỌdịda Anyanwụ Europe ihe karịrị puku afọ. Okwu ya “nwere mpi” maka ihu Mosis “na-egbuke egbuke” (Ọpụpụ 34:29) bụ ihe mere ọtụtụ ndị na-ese ihe ji see Mosis nwere mpi.
Ọpụ 34:29–35
Mgbe Mosis ji mbadamba nkume abụọ nke ihe ama ahụ na-arịdata site nʼelu ugwu ahụ, ọ mataghị na ihu ya na-egbuke egbuke, nʼihi ọnọdụ nke ọ nọrọ nʼihu Onyenwe anyị. Nʼihi mgbuke ahụ ihu Mosis na-egbuke, ụjọ ekweghị Erọn na ụmụ Izrel bịaruo ya nso. Ma Mosis kpọrọ ha ka ha bịakwute ya. Nʼihi ya, Erọn na ndị ndu nzukọ Izrel bịara ka ha na Mosis kparịtaa ụka. Mgbe e mesịrị, ndị Izrel niile bịakwutere ya. O nyekwara ha iwu ndị ahụ Onyenwe anyị nyere ya nʼelu ugwu Saịnaị. Mgbe Mosis gwachara ha okwu, o weere akwa kpuchie ihu ya. Ma mgbe ọbụla ọ na-abanye nʼihu Onyenwe anyị ka ha kparịtaa ụka nʼime ụlọ nzute ahụ, ọ na-ekepụ akwa ahụ o ji kpuchie ihu ya tutu ruo mgbe ọ nọchara pụta. Mgbe ọ pụtara, ọ na-agwa ndị Izrel ihe niile Onyenwe anyị nyere ya nʼiwu. Ha hụkwara na ihu ya na akpụkpọ ihu ya na-egbuke egbuke. Emesịa, Mosis na-ekpuchikwa ihu ya tutu ruo mgbe ọ ga-abanye nʼime ka ya na Onyenwe anyị kparịta ụka.Nʼotu oge ahụ nʼụwa
Ka ọ na-erule ngwụcha narị afọ nke 4, okpukpe Kraịst bụ okpukpe gọọmentị nke Alaeze Ukwu Rom, nʼafọ 395 kwa e kewara alaeze ukwu ahụ kpamkpam nʼetiti eze ukwu nʼỌwụwa Anyanwụ na eze ukwu nʼỌdịda Anyanwụ. Latin bụ asụsụ Ọdịda Anyanwụ, ma nsụgharị Baịbụl ya ndị ochie dị iche site nʼotu mbipụta ruo nʼọzọ. Nke a bụ ụwa nke ihe dị ka AD 400.
Gris na RomE bukọrọ RomAD 410
IndiaNjem FaxianAD 399–412
Onye mọnk China bụ Faxian ji ụkwụ gafee Etiti Eshia gaa India ịchọ akwụkwọ iwu ndị mọnk Buddha, si nʼoke osimiri laghachi. Akụkọ ya na-akọwa ala Gupta nke Chandragupta nke Abụọ dịka ebe udo, nwere ụlọ ọgwụ efu nʼisi obodo ya.
ChinaOnye na-ede abụ nke ubiAD 365–427
Ihe dị ka 405, onye na-ede abụ bụ Tao Yuanming hapụrụ ọrụ gọọmentị ka ọ rụọ ọrụ ubi ma dee ihe. Abụ ya banyere ubi, mmanya na okooko chrysanthemum, na akụkọ ya banyere Isi Iyi Okooko Peach, ndagwurugwu udo zoro ezo, ka ụmụ akwụkwọ China na-amụ ruo taa.
AmerịkaOnye ọbịa na TikalAD 378
Ihe ndị Maya dere na-akọ na nʼọnwa Jenụwarị 378, onyenwe a na-akpọ Sihyaj K’ahk’, onye nwere njikọ na Teotihuacan dị anya nʼetiti Mexico, rutere Tikal. Nʼotu ụbọchị ahụ, eze Tikal nwụrụ, usoro ndị eze ọhụrụ nwere njikọ na Teotihuacan malitekwa.
IjiptHypatia nke Alegzandriaihe dị ka AD 355–415
NʼAlegzandria, ọkà mgbakọ na mwepụ na ọkà ihe ọmụma bụ Hypatia kuziri mmụta mbara igwe na ihe ọmụma nye ụmụ akwụkwọ nke okpukpe dị iche iche, dezie ọrụ ndị ọkà mgbakọ na mwepụ ochie. Ọ bụ nwanyị ọkà mgbakọ na mwepụ mbụ e dere akụkọ ndụ ya nke ọma.
Ọwụwa anyanwụ Europe na ala ahịhịaNdị Hun bịaruteresite nʼihe dị ka AD 370
Ndị Hun na-agba ịnyịnya si nʼọwụwa anyanwụ gafere Volga na Don, merie ndị Alan na ndị Goth nke ala ahịhịa nʼugwu Oke Osimiri Ojii, chụkwaa ọtụtụ ndị Goth gafee Danube banye nʼAlaeze Ukwu Rom.
