Ọkụ nwuru ọtụtụ ụbọchị ma bibie ọtụtụ akụkụ obodo ahụ. Ọkà akụkọ ihe mere eme bụ Tacitus dere na Nero boro ndị Kraịst ebubo ma mee ka e gbuo ọtụtụ nʼime ha — mkpagbu mbụ a maara nke Rom kpagburu ndị Kraịst.
Ọba akwụkwọ ihe ọmụma › Nʼoge ahụ nʼụwa
Na Baịbụl · ihe dị ka AD 60–62 · Rom
Pọl na Rom
Mgbe ụgbọ mmiri kụrụ ọnwụ na Malta, Pọl rutere Rom, ebe o biri afọ abụọ nʼokpuru nche, na-anabata ndị ọbịa.
Ọrụ 28:11–31
Anyị nọrọ ihe dịka ọnwa atọ nʼoge oyi, nʼagwa etiti ahụ tutu anyị anyalie ụgbọ. Ọ bụ ụgbọ ndị Alegzandria nke bu ihe a tụrụ atụ a na-akpọ ejima, bụ chi Kastọ na Polụkus. Anyị bịaruru obodo Sirakọs ebe anyị nọrọ ụbọchị atọ. Site nʼebe ahụ, anyị gara gburugburu tutu rute Rejiọm. Mgbe otu ụbọchị gafere, ikuku bidoro ife site na ndịda. Nʼụbọchị nke abụọ ya, anyị rutere Pọteọlị. Nʼebe a anyị chọpụtara ndị kwere ekwe ndị rịọrọ ka anyị nọnyere ha ụbọchị asaa. Site nʼebe a, anyị rutere Rom. Mgbe ụmụnna anyị nọ nʼebe ahụ nụrụ na anyị na-abịa. Ha pụtara zute anyị nʼụzọ Apiọs na nʼụlọ ndị Ije atọ. Mgbe Pọl hụrụ ha, o kelere Chineke ma bụrụ onye a gbara ume. Mgbe anyị bịaruru Rom, e nyere Pọl ohere ibiri onwe ya dịka o si chọọ nʼebe masịrị ya. Ma otu onye agha na-eche ya nche. Mgbe ụbọchị atọ gasịrị, ọ kpọrọ ndịisi ndị Juu. Mgbe ha zukọrọ, ọ gwara ha, “Ụmụnna m, ọ dịghị ihe ọjọọ ọbụla m mere megide ndị nke anyị, maọbụ megide omenaala nna nna anyị ha, ha jidere m na Jerusalem were m nyefee m nʼaka ndị Rom. Ndị ọchịchị Rom lenyere anya nʼikpe m chọọ ịhapụ m ka m laa nʼihi na ha achọtaghị ihe kwesiri ịma m ikpe ọnwụ dịka ndị anyị chọrọ. Ma mgbe ndị Juu jụrụ, ahụrụ m na ọ dị mkpa ibutere Siza ikpe m. Ma o nweghị ihe ọjọọ m bu nʼuche megide ndị obodo m. Nʼihi nke a, ka m jiri rịọọ ka mụ na unu hụ ma kwurịtakwa okwu. Ọ bụ nʼihi olileanya nke Izrel ka e ji kee m nʼagbụ igwe a.” Ha sịrị, “Anyị anataghị akwụkwọ ozi ọbụla site na Judịa banyere gị. Ọ dịghịkwa ụmụnna anyị ọbụla nke si ebe ahụ bịa nke kọrọ maọbụ kwuo okwu ọjọọ ọbụla banyere gị. Otu ọ dị, anyị ga-achọ ịnụta ihe i chere, nʼihi na anyị maara na a na-ekwujọ otu a nʼebe niile.” Ha yiri agba mgbe ha na ya ga-ezukọta nʼụbọchị ọzọ. Ọtụtụ mmadụ karịrị bịara nʼụlọ ebe ọ na-anọ. Ọ gbara ama banyere alaeze Chineke site nʼakwụkwọ iwu Mosis na nke ndị amụma, ọ gbalịrị ime ka ha kwenye nʼihe banyere Jisọs. O bidoro izi ha ihe site nʼụtụtụ ruo anyasị. Ụfọdụ ka e mere ka ha kweere, ma ụfọdụ mechiri ntị ha na obi ha. Ha nwe nghọtahie nʼetiti onwe ha ma malite ịla mgbe Pọl kwusiri okwu nke ikpeazụ a, “Mmụọ Nsọ Chineke kwuru eziokwu mgbe o sitere nʼọnụ Aịzaya onye amụma kwuo okwu nye nna nna anyị ha, “ ‘Jekwuru ndị a gwa ha okwu, “Unu ga na-anụ, nụkwa, ma unu agaghị aghọta ihe ọbụla, unu ga na-ele anya, hụkwa, ma unu agaghị ahụ ihe ọbụla.” Nʼihi na obi ndị a amaala abụba, dịkwa arọ; ha adịghị ejikwa ntị ha anụ ihe, ha mechikwara anya ha ka ha ghara ịhụ ụzọ. Ma ọ bụghị otu a, ha nwere ike iji anya ha hụ ụzọ, jirikwa ntị ha nụ ihe sitekwa nʼobi ha nwe nghọta ma chigharịa bịakwute m, ka m gwọọ ha.’ “Ya mere, a chọrọ m ka unu ghọta na nzọpụta a nke si nʼaka Chineke bịa, dịkwa nye ndị mba ọzọ, ha ga-egekwa ntị.” Mgbe o kwusiri nke a, ndị Juu ahụ lara na-arụrịta ụka nke ukwu nʼetiti onwe ha. O biri obi nke onwe ya afọ abụọ nʼụlọ ọ na-akwụ ụgwọ ya. Ọ na-anabatakwa ndị niile bịara ileta ya, o ji mkwuwa okwu na-ekwusa ihe banyere alaeze Chineke na-akụzikwa ihe banyere Onyenwe anyị Jisọs Kraịst. Ọ dịkwaghị onye ọbụla gbalịrị igbochi ya.Nʼotu oge ahụ nʼụwa
Ọrụ Ndị Ozi na-ejedebe na Pọl nọ nʼokpuru nche na Rom afọ abụọ, ihe dị ka AD 60–62, na-ezi ihe nʼihu ọha nʼụlọ ọ na-akwụ ụgwọ ya (Ọrụ Ndị Ozi 28:30–31). Eze ukwu ahụ bụ Nero. Nke a bụ ụwa nke afọ 60 nke AD.
Gris na RomNnukwu Ọkụ RomJulaị AD 64
Gris na RomNnupụisi BoudicaAD 60/61
NʼBritain, eze nwanyị Boudica nke ndị Iceni duru nnukwu nnupụisi ma kpọọ Londinium ọkụ — obodo ọhụrụ ndị Rom nke ghọrọ London — tupu ndị Rom emerie ya.
IjiptIgwe ụgbọ mmiri Heroihe dị ka AD 62
NʼAleksandria, onye injinia Hero kọwara bọọlụ uzuoku na-atụgharị na igwe ikuku na mmiri na-akpali. A na-etinyekarị oge ya site na ọchịchịrị ọnwa o kwuru maka ya, nke kwekọrọ na nke AD 62.
ChinaOkpukpe Buddha rutere ChinaAD 68 (dịka ọdịnala si dị)
Dịka ọdịnala China si dị, eze ukwu Han bụ Ming rọrọ nrọ banyere oyiyi ọlaedo, zipụ ndị ozi nʼọdịda anyanwụ. Ha lọtara na ndị mọnk Buddha na akwụkwọ, e wuru ha White Horse Temple na Luoyang — ụlọ arụsị Buddha mbụ na China.
IndiaAlaeze Ukwu Kushansite nʼihe dị ka AD 30
Ndị eze Kushan si Central Asia wuru alaeze ukwu nʼofe Afghanistan, Pakistan na ugwu India nke taa. Ala ha dị nʼụzọ ndị jikọrọ Rom, India na China.
Ọwụwa anyanwụ Europe na ala ahịhịaAndru nʼakụkụ Dnieper (ọdịnala)e dere ọdịnala ahụ ihe dị ka AD 1110
Kyivan Primary Chronicle, nke e chịkọtara ihe dị ka 1110, na-akọ na onyeozi Andru ji ụgbọ rigoo Dnieper, guzobe obe nʼelu ugwu ebe Kyiv ga-eguzo, buokwa amụma nnukwu obodo nʼebe ahụ. Ndị ọkà akụkọ ihe mere eme na-ahụ nke a dịka akụkọ ifo; ọdịnala ochie karịa na-enye Andru Scythia dịka ebe ozi ya.
