De Bijbel in de kunst · Handelingen

De heilige Paulus lijdt schipbreuk op het eiland Melite

Philips Galle naar Stradanus · late 16th century
National Gallery of Art, Washington

Deze gravure hoort bij een genummerde reeks over de Handelingen der apostelen, ontworpen door de Vlaamse schilder Jan van der Straet, Stradanus genoemd, en gegraveerd door Philips Galle. Het is plaat 34, met twee Latijnse versregels eronder.

Doorweekte overlevenden dringen rond een vuur op het strand. Aan de hand van Paulus, die zich met een bundel takken over de vlammen buigt, hangt een slang, en de eilandbewoners staren. Achter hen breekt het schip in de branding, en in een huis links geneest Paulus de vader van Publius.

Uit de tekst

Het schip dat brak, en allen behouden aan land gebracht (Handelingen 27:41–44)
De eilandbewoners die een vuur ontstaken “om den regen, die overkwam, en om de koude” (Handelingen 28:2)
Paulus die “een hoop rijzen” bijeenraapte, en een adder die zijn hand vatte (Handelingen 28:3)
Paulus die de vader van Publius geneest, ziek te bed (Handelingen 28:8)

Van de kunstenaar

Verscheidene momenten uit het verhaal in één afbeelding
Een zeilschip uit de zestiende eeuw
Paulus met een stralenkrans en een lange baard, zoals kunstenaars hem meestal afbeeldden
Een hemelbed zoals in een Europees huis

Details

De adder

Een dunne slang hangt aan de hand van Paulus boven het vuur.

Takken

De bundel rijshout van Paulus, boven de vlammen gehouden.

Het wrak

Het schip ligt gebroken in de branding.

Aan land gebracht

Een lange rij overlevenden loopt vanaf het strand omhoog.

De vader van Publius

In een huis staat Paulus bij het bed van een zieke oude man.

Vriendelijkheid

Eilandbewoners brengen eten in een mand.

Philips Galle, Netherlandish, 1537–1612, after Jan van der Straet (Stradanus), Flemish, 1523–1605. National Gallery of Art, Washington (Ailsa Mellon Bruce Fund, 1974.33.41) · Engraving · NGA Open Access: "Images of these works are available free of charge for any use, commercial or non-commercial, under Creative Commons Zero (CC0)." (NGA open data: published_images.csv openaccess = 1)

De verzen

Hand 27:41–44Maar vervallende op een plaats, die de zee aan beide zijden had, zetten zij het schip daarop; en het voorschip, vastzittende, bleef onbewegelijk, maar het achterschip brak van het geweld der baren. De raadslag nu der krijgslieden was, dat zij de gevangenen zouden doden, opdat niemand, ontzwommen zijnde, zoude ontvlieden. Maar de hoofdman, willen Paulus behouden, belette hun dat voornemen, en beval, dat degenen, die zwemmen konden, zich eerst zouden afwerpen, en te land komen; En de anderen, sommigen op planken, en sommigen op enige stukken van het schip. En alzo is het geschied, dat zij allen behouden aan het land gekomen zijn.

Hand 28:1–8En als zij ontkomen waren, toen verstonden zij, dat het eiland Melite heette. En de barbaren bewezen ons geen gemene vriendelijkheid; want een groot vuur ontstoken hebbende, namen zij ons allen in, om den regen, die overkwam, en om de koude. En als Paulus een hoop rijzen bijeengeraapt en op het vuur gelegd had, kwam er een adder uit door de hitte, en vatte zijn hand. En als de barbaren het beest zagen aan zijn hand hangen, zeiden zij tot elkander: Deze mens is gewisselijk een doodslager, welken de wraak niet laat leven, daar hij uit de zee ontkomen is. Maar hij schudde het beest af in het vuur, en leed niets kwaads. En zij verwachtten, dat hij zou opzwellen, of terstond dood nedervallen. Maar als zij lang gewacht hadden, en zagen, dat geen ongemak hem overkwam, werden zij veranderd, en zeiden, dat hij een god was. En hier, omtrent dezelfde plaats, had de voornaamste van het eiland, met name Publius, zijn landhoeven, die ons ontving, en drie dagen vriendelijk herbergde. En het geschiedde, dat de vader van Publius, met koortsen en den roden loop bevangen zijnde, te bed lag; tot denwelken Paulus inging, en als hij gebeden had, legde hij de handen op hem, en maakte hem gezond.

Bekijk het op de site van het museum