Zon en maan in de kalender

Israël telde zijn maanden naar de maan. Een maand begon met de nieuwe maan, wanneer de eerste dunne sikkel in de schemering te zien was, en duurde 29 of 30 dagen; het Hebreeuwse woord chodesh betekent zowel “nieuwe maan” als “maand”. De grote feesten vielen bij volle maan, midden in een maand: het pascha op de veertiende dag van de eerste maand en het feest van de ongezuurde broden op de vijftiende (Leviticus 23:5–6). Een psalm roept op de ramshoorn te blazen bij de nieuwe maan en bij de volle maan op de feestdag: “Blaast de bazuin in de nieuwe maan, ter bestemder tijd, op onzen feestdag” (Psalm 81:3).

Twaalf maanmaanden maken maar ongeveer 354 dagen, zo’n 11 dagen minder dan het zonnejaar; daarom moest er van tijd tot tijd een extra maand worden ingevoegd – in de latere joodse praktijk een tweede Adar, zeven keer in negentien jaar. Papyri uit Elefantine in Egypte wijzen erop dat de Joden daar in de 5e eeuw v.Chr. zo’n cyclus gebruikten. De oudste maandnamen, zoals Abib, de maand van het rijpe koren (Exodus 13:4), volgen het boerenjaar; na de ballingschap kwamen Babylonische namen als Nisan in gebruik. Volgens een latere overlevering in de Misjna kondigden vuursignalen vanaf de Olijfberg de nieuwe maansikkel aan.