Kumbukumbu za Senakeribu, zilizoandikwa kwenye nguzo za udongo zenye pande nyingi, zinajivuna kwamba alimfungia Hezekia ndani ya Yerusalemu “kama ndege katika kizimba” na kupokea kodi — lakini hazidai kwamba mji ulianguka. Kuta za jumba lake la kifalme huko Ninawi zilionyesha kuzingirwa kwa Lakishi.
Ensaiklopidia › Wakati huo duniani
Katika Biblia · 701 K.K. · Yerusalemu
Yerusalemu waokolewa
Mfalme wa Ashuru Senakeribu anapoutishia Yerusalemu, Mfalme Hezekia anaomba hekaluni. Kumbukumbu za Senakeribu mwenyewe zinaeleza vita hivi.
2 Fal 19:14–37
Hezekia akapokea hii barua kutoka wale wajumbe na kuisoma. Kisha akapanda hata kwenye nyumba ya Yahwe na kuukunjua mbele yake. Kisha Hezekia akaomba mbele ya Yahwe na kusema, “Yahwe wa majeshi, Mungu wa Israeli, uketiye juu ya makerubi, wewe ni Mungu wa pekee juu ya tawala zote za dunia. Uliyeziumba mbingu na nchi. Tega sikio lako, Yahwe, na usikie. Fungua macho yako, Yahwe, na tazama, na sikia maneno ya Senakeribu, ambayo ameyatuma kumdhihaki Mungu aliye hai. Ni kweli, Yahwe, wafalme wa Ashuru ameyaharibu mataifa na nchi zao. Wameiweka miungu yao kwenye moto, kwa kuwa hawakuwa miungu lakini ilikuwa kazi ya mikono ya watu, ilikuwa miti na mawe. Hivyo Waashuru wamewaharibu. Basi sasa, Yahwe Mungu wetu, tuokoe, nakusihi, kutoka kwenye nguvu zake, ili kwamba mamlaka zote za dunia zipate kujua yakwamba wewe, Yahwe, ndiye Mungu wa pekee.” Kisha Isaya mwana wa Amozi akatuma ujumbe kwa Hezekia, akisema, “Yahwe, Mungu wa Israeli asema, 'Kwasababu umeomba kwangu kuhusiana na Senakeribu mfalme wa Ashuru, nimekusikia. Hili ndilo neno ambalo Yahwe ameliongea kuhusu yeye: “Bikira binti Sayuni amekudharau na kukucheka kwa dharau. Binti wa Yerusalemu akatikisa kichwa juu yako. Je ni nani uliyemchokoza na kumtukana? Dhidi ya nani umeinua sauti yako na kuinua macho yako katika majivuno? Juu ya Mtakatifu wa Israeli! Kupitia wajumbe wako wamemdharau Bwana, na kusema, 'Pamoja na wingi wa magari yangu ya farasi nimeenda juu ya vilele ya milima, hata juu ya kilele cha Lebanoni. Nitaikata mierezi mirefu na kuchagua miti ya mivinje huko. Nitaingia sehemu za makazi yake yaliyo mbali, msitu wake uzaao sana. Nimechimba visima na kunywa maji mageni. Nimekausha mito yote ya Misri chini ya soli ya miguu yangu.' Je hukusikia jinsi nilivyoagiza tangu zamani, na kuyafanya tangu siku za zamani? Sasa ninalileta kupita. Uko hapa kupunguza miji isiyoingilika kwenye rundo la maangamizi. Makazi yao, ya nguvu kidogo, imevunjwa vunjwa na aibu. Wamekuwa mimea katika shamba, majani ya kijani, majani juu kwenye dari au kwenye shamba, lililochomwa kabla halijakua. Lakini najua kuketi kwako chini, na kutoka kwako, kuingia kwako dhidi yangu. Kwasababu kiburi chako kimeyafikia masikio yangu, Nitaweka kulabu yangu kwenye pua yako, na hatamu yangu kwenye mdomo wako; nitakurudisha nyuma kwa njia ile ile uliyoijia.” Hii ndiyo itakuwa ishara kwako: Mwaka huu mtakula vitu viotavyo porini, na katika mwaka wa pili vile vikuavyo katika huo. Lakini katika mwaka wa tatu ni lazima mpande na kuvuna, kupanda mashamba ya mizabibu na kula matunda yake. Mabaki ya nyumba ya Yuda ambayo yataokoka yatachukua tena mizizi na kuzaa matunda. Kwa kuwa mabaki yatatoka Yerusalemu, kutoka Mlima Sayuni wenye kuokoka utakuja. Wivu wa Yahwe wa majeshi utafanya hivyo. Kwa hiyo Yahwe asema hivi kuhusu mfalme wa Ashuru: “Hatakuja kwenye huu mji wala kupiga mshale hapa. Wala hatakuja mbele yake na ngao au kujenga boma dhidi yake. Njia ile ile aliyoijia ndiyo njia atakayoondokea; hatoingia mji huu - hivi ndivyo asemavyo Yahwe.” Kwa maana nitaulinda huu mji na kuuokoa, kwa ajili yangu mwenyewe na kwa ajili ya Daudi mtumishi wangu.”' Ikawa kuhusu usiku huo ambao malaika wa Yahwe alitoka na kuvamia kambi ya Waashuru, akawaua maaskari 185,000. Kisha watu wakaamka asubuhi na mapema, miili ya watu waliokuwa wamekufa ilikuwa imelala kila mahali. Hivyo Senakeribu mfalme wa Ashuru akaondoka Israeli na kwenda nyumbani na kuishi katika Ninawi. Baadaye, alipokuwa akiabudu kwenye nyumba ya Nisroki mungu wake, watoto wake Adramaleki na Shareza wakamuua kwa upanga. Kisha wakakimbilia kwenye nchi ya Ararati. Kisha Esarhodani mwanaye akawa mfalme katika mahali pake.Wakati huo duniani
Mwaka 701 K.K. mfalme wa Ashuru Senakeribu aliivamia Yuda, na Yerusalemu, chini ya Mfalme Hezekia, ulinusurika. Nabii Isaya alikuwa akihudumu tangu karibu 740 K.K. Huu ndio ulimwengu wa wakati wa maisha ya Isaya.
Mesopotamia na Mashariki ya KaribuMasimulizi ya Senakeribu mwenyewe701 K.K.
Ugiriki na RomaKuanzishwa kwa Roma753 K.K. (tarehe ya mapokeo)
Kwa mapokeo ya Kirumi, Romulus aliuanzisha mji wa Roma tarehe 21 Aprili 753 K.K., miaka kadhaa kabla ya wito wa Isaya (Isaya 6:1). Akiolojia inaonyesha vijiji kwenye Kilima cha Palatino hata mapema zaidi.
Ugiriki na RomaHomerikaribu 750–650 K.K.
Katika zama hizo hizo Iliadi na Odisea zilipata umbo la maandishi tunalolijua; wataalamu wanaziweka kati ya takriban 750 na 650 K.K. Wagiriki walikuwa wamechukua herufi za Kifoinike muda mfupi kabla.
ChinaKumbukumbu zinaanza722 K.K.
Kumbukumbu za Machipuko na Mapukutiko, historia ya mwaka kwa mwaka ya dola ya Kichina ya Lu, zinaanza mwaka 722 K.K. — mwaka ambao Samaria ilianguka mikononi mwa Ashuru (2 Wafalme 17:6). Kwa mapokeo, baadaye Konfusio alizihariri.
MisriTaharqafarao 690–664 K.K.
2 Wafalme 19:9 inasema kwamba Tirhaka, mfalme wa Kushi, alitoka kupigana na Senakeribu. Taharqa alikuja kuwa farao mwaka 690 K.K.; kwa mtazamo mmoja, mwaka 701 aliongoza jeshi akiwa mwana wa mfalme kijana; wataalamu wanajadili undani wake.
Ulaya Mashariki na nyikaWaskithi wanawasilikarne ya 8–7 K.K.
Waskithi wapanda farasi walikuja kutoka mashariki hadi nyika za kaskazini mwa Bahari Nyeusi. Baadaye viongozi wao walizikwa chini ya vilima vikubwa vya udongo, kurgan, pamoja na kazi maridadi za dhahabu; vingi vimepatikana katika Ukraine ya leo na kusini mwa Urusi.
