Shalmaneseri III wa Ashuru alipigana na muungano wa wafalme huko Qarqar kando ya mto Orontes, huko Shamu. Maandishi yake juu ya Nguzo ya Kurkh, ambayo leo iko British Museum, yanamtaja “Ahabu Mwisraeli” pamoja na magari ya vita 2,000 na askari 10,000. Shalmaneseri alidai ushindi, lakini hakusonga mbele zaidi kwa miaka kadhaa.
Ensaiklopidia › Wakati huo duniani
Katika Biblia · karibu 860 K.K. · Mlima Karmeli
Eliya juu ya Mlima Karmeli
Katika siku za Mfalme Ahabu, Eliya anawapa changamoto manabii wa Baali juu ya Mlima Karmeli, juu ya pwani ya Bahari ya Mediterania.
1 Fal 18:20–40
Kwa hiyo Ahabu akatuma neno kwa watu wote wa Israeli na akawakusanya manabii wote kwenye mlima Kameli. Eliya akaja karibu na watu wote akasema, “Mtaendelea kubadilisha mawazo yenu mpaka lini? Kama BWANA ni Mungu, mfuateni yeye, Lakini kama Baali ni Mungu, basi mfuateni yeye,” Lakini watu hawakumjibu neno. Kisha Eliya akawaambia wale watu, “Mimi, pekee yangu, ndiye niliyebaki kuwa nabii wa BWANA, lakini manabii wa Baali wako 450. Hebu tutoleeni ng'ombe wawili. Nao wajichagulie ng'ombe mmoja na wamchinje na kumkatakata katika vipnde, na wamweke kwenye kuni, na wasitie moto chini yake. Nami nitamwandaa yule wa pili na kumweke juu ya kuni nami sitatia moto chini yake. Kisha mtaliita jina la mungu wenu, nami nitaliita jina la BWANA, na Mungu atakayejibu kwa moto, huyo ndiye Mungu.” Watu wote wakajibu na kusema, “Hilo ni jambo jema.” Kwa Eliya akawaambia manabii wa Baali, “Chagueni ng'ombe mmoja kwa ajili yenu na mwe wa kwanza kumwamdaa, kwa kuwa ninyi ni wengi, Kisha liiteni jina la mungu wenu, lakini msiwashe moto.” Nao wakamchukua yule ng'ombe waliokuwa wamepewa na wakamwandaa, na ndipo walipoliita jina la Baali kuanzia asubuhi hadi adhuhuri, wakisema, “Baali, tusikie.” Lakini hapakuwepo na Sauti, na wala hakuna aliyejibu. Wakachezacheza kuizunguka madhabahu waliyotengeneza. Ilipofika adhuhuri Eliya akawakejeli akisema, “Mwiteni kwa nguvu! Huyo ni mungu! labda anawaza kitu, au amepumzika, au yuko safarini, au pengine amelala sharti aamshwe.” Kwa hiyo wakamwita kwa nguvu, wakajikatakata kama kawaida yao ilivyokuwa, kwa upanga na nyembe, mpaka damu ikawachuruzika. Ikawa wakati wa adhuhuri ulipopita, na bado walikuwa wakiendelea kutabiri mpaka wakati wa jioni wa kutoa dhabihu, lakini hapakuwepo na sauti wala mtu wa kuwajibu; wala hapakuwepo na yeyote wa kujibu wala wa kuangalia. Kisha Eliya akawaambia watu wote, “Nisogeleeni,” na watu wote wakamsogelea. Naye akatengeneza ile madhabahu ya BWANA ambayo ilikuwa imeharibika. Eliya akachukua mawe kumi na mawili, kila jiwe moja liliwakilisha kabila moja la wana wa Yakobo - ni kupitia Yakobo kwamba neno la BWANA lilikuja, likisema, “Jina lako litakuwa Israel.” Kwa kutumia hayo mawe aliijenga ile madhabahu kwa jina la BWANA na akachimba mfereji kuizunguka ile madhabahu kubwa kiasi cha kubeba lita kumi na tano za maji. Kisha akaweka kuni kwa ajili ya moto na akamkatakata yule ng'ombe katika vipande vipande na akaweka vile vipande juu ya kuni. Na akasema, “Vijazeni maji hivyo vyombo na yamwageni kwenye hiyo sadaka ya kueketezwa na juu ya hizo kuni.” Akasema tena fanyeni hivyo mara ya pili,” nao wakafanya kwa mara ya pili. kisha akasema, “Fanyeni mara ya tatu,” nao wakafanya kwa mara ya tatu. Maji yakaizunguka ile madhabahu na kuujaza ule mfereji. Ikawa wakati wa kutoa dhabihu ya jioni, nabii Eliya akasogea na akasema, “BWANA, Mungu wa Abrahamu, na wa Isaka, na wa Israeli, na ijulikane leo kwamba wewe ndiye Mungu wa Israeli, na kwamba mimi ni mtumishi wako, na kwamba nimeyafanya mambo haya yote kwa jina lako. Nisikie, BWANA, nisike, ili hawa watu wajue kuwa wewe, BWANA, ndiye Mungu, na kwamba umeirudisha mioyo yao kwako tena.” Ndipo moto wa BWANA ukashuka ukairamba ile sadaka, pamoja na zile kuni, mawe na mavumbi, na kuyaramba yale maji yaliyokuwa kwenye ule mfereji. watu wote walipoona haya, wakalala kifudifudi chini wakasema, “BWANA, ndiye Mungu! BWANA ndiye Mungu! Kwa hiyo Eliya akawaambia, “Wakamateni manabii wa Baali. Msimwache hata mmoja wao atoroke.” Kwa hiyo wakawakamata, na Eliya akawaleta manabii wa Baali chini kwenye kijito cha Kishoni na akawaua huko.Wakati huo duniani
Shindano la Eliya juu ya Mlima Karmeli linatukia katika utawala wa Ahabu, mfalme wa Israeli (karibu 874–853 K.K.). Ahabu ndiye mfalme wa kwanza wa Israeli kutajwa katika maandishi kutoka nje ya Biblia: maandishi ya Ashuru yanaorodhesha magari yake ya vita katika vita vya Qarqar. Huu ndio ulimwengu wa katikati ya karne ya 9 K.K.
Mesopotamia na Mashariki ya KaribuAhabu huko Qarqar853 K.K.
Mesopotamia na Mashariki ya KaribuJiwe la mfalme wa Moabukaribu 840 K.K.
Mfalme Mesha wa Moabu alisimamisha jiwe huko Diboni linalosimulia jinsi Omri, mfalme wa Israeli, na mwanawe walivyoionea Moabu, na jinsi yeye alivyoikomboa. 2 Wafalme 3 inasimulia vita na Mesha kutoka upande wa Israeli. Jiwe hilo liko Louvre.
KwinginekoKarthago814 K.K. (tarehe ya mapokeo)
Kwa mapokeo, walowezi kutoka Tiro wakiongozwa na Binti mfalme Elissa, anayejulikana zaidi kama Dido, waliuanzisha mji wa Karthago katika Tunisia ya leo mwaka 814 K.K. Malkia wa Ahabu, Yezebeli, alitoka katika pwani hiyo hiyo ya Foinike: alikuwa binti wa Ethibaali, mfalme wa Wasidoni (1 Wafalme 16:31).
Ugiriki na RomaVyombo vya mapambo ya kijiometrikaribu 900–700 K.K.
Huko Athene wafinyanzi walipaka vyombo kwa mikanda ya mistari inayopindapinda, zigzagi na duara, na baadaye kwa sanamu ndogo za waombolezaji, farasi na magari ya vita. Vyombo vikubwa vya mtindo huu viliwekwa kama alama juu ya makaburi.
MisriMtungi wa farao huko Samariaalitawala karibu 872–837 K.K.
Misri ilitawaliwa na wafalme wa asili ya Libya kutoka Tanis na Bubastis. Osorkon II alijenga ukumbi wa sikukuu katika hekalu la Bubastis; kipande cha mtungi wa albasta wenye jina lake kilipatikana katika jumba la kifalme la Samaria, alikotawala Ahabu.
ChinaTarehe ya kwanza kamili ya China841 K.K.
Watu wa mji mkuu wa Zhou waliasi dhidi ya Mfalme Li mkatili na kumfukuza. Kwa mwaka huu mwanahistoria Sima Qian anaanza majedwali yake ya historia ya China mwaka kwa mwaka; ndiyo tarehe ya kwanza kamili katika kumbukumbu za China.
AmerikaHekalu la Chavínkaribu 900–200 K.K.
Juu katika milima ya Andes ya Peru, watu wa Chavín de Huántar walijenga hekalu la mawe lenye vijia vyenye giza ndani na vichwa vilivyochongwa vya viumbe wakali kwenye kuta zake za nje; mahujaji walikuja kwake kutoka mbali.
