Biên niên sử của San-chê-ríp, viết trên các lăng trụ đất sét, khoe rằng ông đã nhốt Ê-xê-chia trong Giê-ru-sa-lem “như chim trong lồng” và thu cống vật — nhưng không nói rằng thành đã thất thủ. Các bức tường cung điện của ông ở Ni-ni-ve khắc họa cuộc vây hãm La-ki.
Bách khoa › Cùng lúc ấy trên thế giới
Trong Kinh Thánh · Năm 701 TCN · Giê-ru-sa-lem
Giê-ru-sa-lem được giải cứu
Khi vua A-si-ri là San-chê-ríp đe dọa Giê-ru-sa-lem, vua Ê-xê-chia cầu nguyện trong Đền thờ. Chính biên niên sử của San-chê-ríp cũng mô tả chiến dịch này.
2 Vua 19:14–37
Ê-xê-chia tiếp đặng thơ ở nơi tay các sứ giả, bèn đọc. Đoạn, người đi lên đền thờ của Đức Giê-hô-va, và mở thơ ra trước mặt Đức Giê-hô-va. Ê-xê-chia cầu nguyện Đức Giê-hô-va rằng: Ôi, Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên! Ngài vẫn ngự ở giữa các chê-ru-bin, chỉ một mình Ngài là Đức Chúa Trời của các nước thế gian. Chính Ngài đã làm nên trời và đất. Hỡi Đức Giê-hô-va! hãy nghiêng tai Ngài và nghe. Hỡi Đức Giê-hô-va! hãy mở mắt Ngài ra và xem. Cầu Chúa hãy nghe các lời mà San-chê-ríp sai nói, đặng phỉ báng Đức Chúa Trời hằng sống. Đức Giê-hô-va ôi! quả thật các vua A-si-ri đã diệt các dân tộc, và phá hoang địa phận chúng nó, ném các thần chúng nó vào lửa; nhưng chẳng phải là thần, chẳng qua là công việc của tay người ta làm ra bằng gỗ và bằng đá; nên chúng hủy diệt các thần ấy. Vậy bây giờ, hỡi Giê-hô-va Đức Chúa Trời của chúng tôi ôi! hãy giải cứu chúng tôi khỏi tay San-chê-ríp, hầu cho muôn nước trên đất biết rằng chỉ một mình Giê-hô-va là Đức Chúa Trời. Ê-sai, con trai A-mốt, sai nói với Ê-xê-chia rằng: Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên phán như vầy: Ta có nghe lời ngươi cầu nguyện cùng ta về việc San-chê-ríp, vua A-si-ri. Này là lời Đức Giê-hô-va đã phán về hắn. Gái đồng trinh Si-ôn khinh dể, chê cười ngươi; con gái Giê-ru-sa-lem đã lắc đầu theo ngươi. Ngươi phỉ báng và sỉ nhục ai? Cất tiếng lên cùng ai? Thật ngươi đã trừng con mắt nghịch với Đấng Thánh của Y-sơ-ra-ên! Ngươi đã nhờ các sứ giả mình nhạo báng Chúa, mà rằng: Ta đem nhiều xe, lên chót núi, đến đỉnh rất xa của Li-ban; ta sẽ đốn những cay bá hương cao hơn hết, và cây tòng tốt nhất của nó; ta sẽ đến cõi xa hơn hết, tức rừng rậm của nó. Ta đã đào giếng, uống nước của đất lạ; dưới bàn chân ta sẽ làm cạn sông Ê-díp-tô. Sự này ta đã làm từ lâu, việc này ta đã định từ thời cổ, ngươi há chẳng nghe đến sao? Bây giờ, ta khiến cho sự đó xảy đến, để cho ngươi phá hoang các thành kiên cố ra đống hư nát. Vì vậy, dân sự của các thành ấy đều yếu đuối, bị sợ hãi và hổ thẹn; chúng giống như cây cỏ xanh ngoài đồng, tỉ như cây cỏ trên nóc nhà, khác nào lúa mì đã héo trước khi cọng chưa thành. Nơi ngươi ngồi, lúc ngươi đi ra, đi vào, và sự giận dại ngươi đối cùng ta, ta đã biết hết. Bởi ngươi giận dại cùng ta, và vì lời kiêu ngạo ngươi đã thấu đến tai ta, ắt ta sẽ xỏ cái vòng nơi mũi ngươi, để khớp nơi môi miếng ngươi. Đoạn, ta sẽ khiến ngươi trở về theo con đường mà ngươi đã đi đến. Hỡi Ê-xê-chia, nhờ dấu hiệu này ngươi nhìn biết rằng lời này sẽ ứng nghiệm: Năm nay, các ngươi sẽ ăn vật hột giống rớt xuống, sanh ra; năm thứ nhì, ăn vật tự mọc lên; nhưng năm thứ ba, các ngươi sẽ gieo và gặt, trồng nho và ăn trái nó. Hễ giống gì thoát khỏi, còn lại của dân tộc Giu-đa, dưới sẽ châm rễ xuống, trên sẽ kết bông trái lên. Vì sẽ có phần sót lại từ Giê-ru-sa-lem mà ra, kẻ thoát khỏi từ núi Si-ôn mà đến; lòng sốt sắng của Đức Giê-hô-va sẽ làm nên việc ấy. Bởi cớ đó, Đức Giê-hô-va phán về vua A-si-ri như vầy: Nó sẽ không vào thành này, chẳng xạ tên trong nó, cũng chẳng kéo đến giơ khiên lên trước mặt nó, và chẳng đắp lũy nghịch nó. Đức Giê-hô-va phán: Nó sẽ trở về theo con đường nó đã đi đến, không vào trong thành này. Vì tại cớ ta và Đa-vít, kẻ tôi tớ ta, ta sẽ binh vực thành này đặng cứu nó. Trong đêm đó, có một thiên sứ của Đức Giê-hô-va đi đến trong dinh A-si-ri, và giết một trăm tám mươi lăm ngàn người tại đó. Sáng ngày mai, người ta thức dậy, bèn thấy quân ấy, kìa, chỉ là thây đó thôi. San-chê-ríp, vua A-si-ri, bèn trở về, ở tại Ni-ni-ve. Một ngày kia, người thờ lạy tại trong chùa Nít-róc, thần của mình, thì A-tra-mê-léc và Sa-rết-se giết người bằng gươm, đoạn chúng nó trốn trong xứ A-ra-rát. Ê-sạt-ha-đôn, con trai người, kế vị người.Cùng lúc ấy trên thế giới
Năm 701 TCN, vua A-si-ri là San-chê-ríp xâm lăng Giu-đa, và Giê-ru-sa-lem dưới thời vua Ê-xê-chia được thoát. Tiên tri Ê-sai đã hoạt động từ khoảng năm 740 TCN. Đây là thế giới trong đời Ê-sai.
Lưỡng Hà và Cận ĐôngLời kể của chính San-chê-ríp701 TCN
Hy Lạp và La MãRô-ma được thành lập753 TCN (niên đại truyền thống)
Theo truyền thống Rô-ma, Romulus lập thành Rô-ma ngày 21 tháng Tư năm 753 TCN, vài năm trước khi Ê-sai được kêu gọi (Ê-sai 6:1). Khảo cổ học cho thấy trên đồi Palatine đã có làng mạc từ sớm hơn nữa.
Hy Lạp và La MãHomerkhoảng 750–650 TCN
Vào khoảng cùng thời ấy, Iliad và Odyssey có được hình thức văn bản mà ta biết; các học giả định niên đại chúng vào khoảng giữa năm 750 và 650 TCN. Người Hy Lạp vừa mới tiếp nhận chữ cái Phê-ni-xi.
Trung QuốcMột bộ biên niên bắt đầu722 TCN
Kinh Xuân Thu, bộ biên niên của nước Lỗ ở Trung Hoa, bắt đầu từ năm 722 TCN — năm Sa-ma-ri rơi vào tay A-si-ri (2 Các Vua 17:6). Theo truyền thống, về sau Khổng Tử đã biên tập bộ sách này.
Ai CậpTaharqalàm Pha-ra-ôn 690–664 TCN
2 Các Vua 19:9 nói rằng Tiệt-ha-ca, vua Ê-thi-ô-bi, kéo ra giao chiến với San-chê-ríp. Taharqa lên làm Pha-ra-ôn năm 690 TCN; theo một quan điểm, năm 701 ông đã chỉ huy quân đội khi còn là một hoàng tử trẻ; các học giả còn tranh luận về chi tiết.
Đông Âu và thảo nguyênNgười Sy-the đếnthế kỷ VIII–VII TCN
Người Sy-the cưỡi ngựa từ phía đông tiến vào các thảo nguyên phía bắc Biển Đen. Về sau các tù trưởng của họ được chôn dưới những gò mộ lớn gọi là kurgan, cùng với đồ vàng tinh xảo; nhiều gò đã được tìm thấy ở Ukraina và miền nam nước Nga ngày nay.
