Tarihin Sennakerib, da aka rubuta a kan ginshiƙan yumɓu masu fuskoki, ya yi taƙama cewa ya kulle Hezekiya a Urushalima “kamar tsuntsu a keji” ya kuma karɓi haraji — amma bai ce birnin ya faɗi ba. Bangayen fadarsa a Ninebe sun nuna kewayewar Lakish.
Kundin sani › A wancan lokaci a duniya
A cikin Littafi Mai Tsarki · 701 K.H. · Urushalima
An kāre Urushalima
Sa’ad da sarkin Assuriya Sennakerib ya yi wa Urushalima barazana, Sarki Hezekiya ya yi addu’a a haikali. Rubuce-rubucen tarihin Sennakerib kansa sun bayyana wannan yaƙi.
2Sar 19:14–37
Hezekiya ya karɓi wasiƙar daga manzannin ya karanta. Sa’an nan ya tashi ya tafi haikalin Ubangiji ya shimfiɗa wasiƙar a gaban Ubangiji. Hezekiya kuwa ya yi addu’a ga Ubangiji ya ce, “Ya Ubangiji, Allah na Isra’ila, wanda yake zaune tsakanin kerubobi, kai kaɗai ne Allah bisa dukan mulkokin duniya. Kai ka yi sama da duniya. Ka kasa kunne, ya Ubangiji, ka ji; ka buɗe idanunka ya Ubangiji ka gani; ka saurari kalmomin da Sennakerib ya aiko don yă yi wa Allah mai rai ba’a. “Da gaske ne, ya Ubangiji, cewa sarakunan Assuriya sun hallakar da waɗannan al’ummai da ƙasashensu. Sun jefar da allolinsu cikin wuta, suka hallaka su, gama ba alloli ba ne, katakai ne da kuma duwatsu, ayyukan hannuwan mutane. To, ya Ubangiji Allahnmu, ka cece mu daga hannunsa, don dukan mulkokin duniya su san cewa kai kaɗai, ya Ubangiji ne Allah.” Sai Ishaya ɗan Amoz ya aika da saƙo zuwa wurin Hezekiya cewa, “Ga abin da Ubangiji, Allah na Isra’ila ya ce, na ji addu’arka game da Sennakerib sarkin Assuriya. Ga abin da Ubangiji yana cewa game da shi, “ ‘Budurwar Sihiyona ta rena ka tana kuma yin maka ba’a. Diyar Urushalima ta kaɗa kanta yayinda kake gudu. Wane ne ka zaga, ka kuma yi masa saɓo? Wa kake gāba da shi har ka ɗaga muryarka, har ka tā da idanunka da fahariya? Kana gāba da Mai Tsarki na Isra’ila! Ta wurin manzanninka ka tara wa Ubangiji zagi. Ka kuma ce, “Da yawa kekunan yaƙina na haye kan ƙwanƙolin duwatsu, wurin mafi tsawo na Lebanon. Na sassare itacen al’ul nasa mafi tsawo mafi daraja na itacen fir nasa. Na ratsa har can tsakiyar kurmi, mafi kyau na kurminsa. Na tona rijiyoyi a ƙasashen waje na kuma sha ruwa a can. Da tafin ƙafafuna na busar da dukan rafuffukan Masar.” “ ‘Ba ka taɓa ji ba? Tun da daɗewa na ƙaddara haka. Tuntuni kuwa na shirya shi; yanzu kuma na sa ya faru, cewa ka mai da birane masu katanga tarin duwatsu. Ƙarfin mutanensu ya tsiyaye, suka razana aka kuma kunyata su. Suna kama da tsirai a gona, kamar sabon toho kamar ciyawa mai tohuwa bisa rufin ɗaki wanda ya bushe saboda zafi, kafin yă yi girma. “ ‘Amma na san wurin zamanka da fitarka da shigarka da yadda kake fushi da ni. Domin kana fushi da ni reninka ya iso kunnuwata, zan sa ƙugiyata a hancinka da linzamina a bakinka, zan kuma sa ka koma a ta hanyar da ka zo.’ “Wannan zai zama alama a gare ka, ya Hezekiya, “Bana, za ku ci amfanin gonar da ya tsira da kansa, baɗi kuma amfanin gonar da ya tsiro daga na bara. Amma a shekara ta uku, za ku yi shuki, ku kuma girbe, ku dasa gonakin inabi, ku kuma ci ’ya’yansa. Sau ɗaya kuma ragowar masarautar Yahuda za tă yi saiwoyi a ƙasa ta kuma ba da ’ya’ya a bisa. Gama daga Urushalima za a sami ragowa, daga Dutsen Sihiyona kuma za a sami waɗanda suka tsira. Himmar Ubangiji Maɗaukaki za tă cika wannan. “Saboda haka ga abin da Ubangiji ya ce game da sarkin Assuriya, “Ba zai shiga birnin nan ba ko yă harba kibiya a nan. Ba zai kusace ta da garkuwa ko yă yi mata zoben yaƙi ba. Ta hanyar da ya zo ne zai koma; ba zai shiga birnin nan ba, in ji Ubangiji. Zan kāre birnin nan in cece ta, saboda kaina da kuma bawana Dawuda.” A daren nan mala’ikan Ubangiji ya fita ya kashe dakaru dubu ɗari da tamanin da biyu a sansanin Assuriyawa. Da mutane suka farka da safe, sai ga gawawwaki ko’ina. Saboda haka Sennakerib sarkin Assuriya ya tā da sansanin ya kuma janye. Ya koma Ninebe ya zauna a can. Wata rana yayinda yake sujada a haikalin Nisrok, allahnsa, sai ’ya’yansa maza, Adrammelek da Sharezer suka kashe shi da takobi, suka gudu zuwa ƙasar Ararat. Sai Esar-Haddon ɗansa ya gāje shi.A lokaci ɗaya a duniya
A 701 K.H. sarkin Assuriya Sennakerib ya kai wa Yahuda hari, kuma Urushalima, ƙarƙashin Sarki Hezekiya, ta tsira. Annabi Ishaya yana aiki tun kimanin 740 K.H. Ga duniyar zamanin rayuwar Ishaya.
Mesofotamiya da Gabas ta TsakiyaLabarin Sennakerib kansa701 K.H.
Giris da RomaKafuwar Roma753 K.H. (datin gargajiya)
Bisa ga al’adar Romawa Romulus ya kafa Roma a ranar 21 ga Afrilu 753 K.H., ’yan shekaru kafin kiran Ishaya (Ishaya 6:1). Binciken kayan tarihi ya nuna ƙauyuka a Tudun Palatine tun ma kafin haka.
Giris da RomaHomerkimanin 750–650 K.H.
A kusan wannan zamani Iliad da Odyssey suka ɗauki siffar rubutu da muka sani; masana suna sa su tsakanin kimanin 750 da 650 K.H. Hellenawa sun ɗauki haruffan Finikiya ba da daɗewa ba.
SinTarihin shekara-shekara ya fara722 K.H.
Tarihin Bazara da Kaka, tarihin shekara-shekara na ƙasar Lu ta Sin, ya fara a 722 K.H. — shekarar da Samariya ta faɗi a hannun Assuriya (2 Sarakuna 17:6). Bisa ga al’ada, daga baya Confucius ya gyara shi.
MasarTaharqaFir’auna 690–664 K.H.
2 Sarakuna 19:9 ya ce Tirhaka, mutumin Kush, ya fito don ya yaƙi Sennakerib. Taharqa ya zama Fir’auna a 690 K.H.; bisa ga wani ra’ayi, a 701 ya jagoranci rundunar a matsayin matashin yarima; masana suna muhawara a kan bayanan.
Gabashin Turai da filayen ciyawaScythiyawa sun isoƙarni na 8–7 K.H.
Scythiyawa masu hawan dawakai sun zo daga gabas zuwa filayen ciyawa arewa da Bahar Aswad. Daga baya aka binne shugabanninsu a ƙarƙashin manyan tuddai, kurgan, tare da kyawawan ayyukan zinariya; an sami da yawa a Ukraine ta yau da kudancin Rasha.
