De verzoeking van Christus

Juan de Flandes · c. 1500/1504
National Gallery of Art, Washington

Juan de Flandes schilderde dit piepkleine olieverfpaneel, ongeveer 21 bij 15 centimeter, rond 1500–04. Het hoort bij een reeks kleine taferelen uit het leven van Christus, gemaakt voor koningin Isabella van Castilië; na haar dood in 1504 werd de reeks verkocht en verspreid.

Jezus zit op een stenen blok in een groen dal. De duivel, vermomd als monnik met een rozenkrans, biedt Hem een ronde steen aan — maar boven zijn gezicht steken hoorns uit en onder zijn pij piept een klauw tevoorschijn. In de verte staan piepkleine figuren op een toren en op een rotstop.

Uit de tekst

De verzoeker: “zeg, dat deze stenen broden worden” (Mattheüs 4:3)

De duivel die Jezus stelt “op de tinne des tempels” (Mattheüs 4:5)

“Een zeer hogen berg”, waar de duivel Hem de koninkrijken der wereld toont (Mattheüs 4:8)

Van de kunstenaar

De duivel vermomd als monnik in een bruine pij met een rozenkrans, een figuur uit de tijd van de schilder zelf

Hoorns en een vogelklauw die de vermomming verraden

Alle drie verzoekingen in één landschap, de latere twee klein in de verte

Een groen, bebost dal in plaats van een woestijn

Details

De steen

De duivel houdt met beide handen een ronde steen voor, als een brood.

Hoorns

Twee kleine hoorns steken uit boven het gezicht van de monnik.

De klauw

Onder de zoom van de pij een vogelachtige klauw in plaats van een voet.

Het antwoord

Jezus heft Zijn rechterhand terwijl Hij antwoordt.

Op de tinne

Twee piepkleine figuren boven op de hoge toren — de tweede verzoeking.

Op de berg

Twee bleke figuren op de rotstop — de derde verzoeking.

Juan de Flandes, Hispano-Flemish, active 1496–1519. National Gallery of Art, Washington (Ailsa Mellon Bruce Fund, 1967.7.1) · Oil on panel · NGA Open Access: "Images of these works are available free of charge for any use, commercial or non-commercial, under Creative Commons Zero (CC0)." (NGA open data: published_images.csv openaccess = 1)

De verzen

Matt 4:1–11Toen werd Jezus van den Geest weggeleid in de woestijn, om verzocht te worden van den duivel. En als Hij veertig dagen en veertig nachten gevast had, hongerde Hem ten laatste. En de verzoeker, tot Hem gekomen zijnde, zeide: Indien Gij Gods Zoon zijt, zeg, dat deze stenen broden worden. Doch Hij, antwoordende, zeide: Er is geschreven: De mens zal bij brood alleen niet leven, maar bij alle woord, dat door den mond Gods uitgaat. Toen nam Hem de duivel mede naar de heilige stad, en stelde Hem op de tinne des tempels; En zeide tot Hem: Indien Gij Gods Zoon zijt, werp Uzelven nederwaarts; want er is geschreven, dat Hij Zijn engelen van U bevelen zal, en dat zij U op de handen zullen nemen, opdat Gij niet te eniger tijd Uw voet aan een steen aanstoot. Jezus zeide tot hem: Er is wederom geschreven: Gij zult den Heere, uw God, niet verzoeken. Wederom nam Hem de duivel mede op een zeer hogen berg, en toonde Hem al de koninkrijken der wereld, en hun heerlijkheid; En zeide tot Hem: Al deze dingen zal ik U geven, indien Gij, nedervallende, mij zult aanbidden. Toen zeide Jezus tot hem: Ga weg, satan, want er staat geschreven: Den Heere, uw God, zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen. Toen liet de duivel van Hem af; en ziet, de engelen zijn toegekomen, en dienden Hem.