Kpakpando Betlehem

Ọ bụ naanị Matiu kọrọ akụkọ kpakpando ahụ. Ndị amamihe (magi) si nʼọwụwa anyanwụ bịara Jerusalem na-ajụ maka eze ndị Juu a mụrụ ọhụrụ: “Anyị hụrụ kpakpando ya nʼọwụwa anyanwụ” (Matiu 2:2) — okwu nwekwara ike ịpụta “mgbe ọ na-awa”. Herọd jụpụtara ha banyere “oge kpakpando ahụ ji pụta ìhè” (Matiu 2:7), na nʼụzọ Betlehem, “kpakpando ahụ ha hụrụ nʼọwụwa anyanwụ pụtakwara ọzọ, na-aga nʼihu ha ruo mgbe ọ bịara guzo nʼelu ebe nwantakịrị ahụ nọ” (Matiu 2:9). Onye ọkà akụkọ ihe mere eme Griik bụ Herodotus kọwara magi dịka otu ndị nchụaja nke Midia na Peshịa, ndị a na-ajụ ajụjụ banyere nrọ na kpakpando.

Herọd nwụrụ ihe dị ka 4 BC, dịka akụkọ Josephus si dị, ya mere ndị ọkà mmụta mbara igwe na-ele anya nʼafọ ole na ole tupu mgbe ahụ. Nʼafọ ndị 1600, Johannes Kepler gosiri nzụkọ nke Jupiter na Saturn nʼime otu kpakpando Pisces nʼafọ 7 BC, ugboro atọ nʼafọ ahụ. Ndị ọzọ na-atụ aro kpakpando nwere ọdụ (comet) maọbụ kpakpando ọhụrụ (nova): akwụkwọ China na-akọ maka “kpakpando aziza” a hụrụ ihe dị ka ụbọchị iri asaa nʼafọ 5 BC. Comet Halley, nke a hụrụ nʼafọ 12 BC, yiri ka ọ dị nʼoge mbụ karịa. Dịka otu echiche si dị, kpakpando ahụ bụ ihe mere nʼokike nke ndị amamihe ahụ ghọtara dịka ihe ịrịbama; dịka nke ọzọ, ọ bụ ihe ịtụnanya mmụta mbara igwe na-apụghị ịkọwa.