Àwọn lẹ́tà Lakiṣi

Ní ọdún 1935, awalẹ̀pìtàn ará Britain J. L. Starkey rí àpáàdì 18 tí a kọ̀wé sí (ostraca) — ègé ìkòkò fífọ́ tí a fi ń kọ̀wé — nínú yàrá àwọn olùṣọ́ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹnu-bodè ìlú Lakiṣi, ní gúúsù-ìwọ̀-oòrùn Jerusalẹmu. Wọ́n wà nínú ìpele eérú láti inú iná tí àwọn ará Babeli fi sun ìlú náà, a sì rí mẹ́ta mìíràn ní ọdún 1938. A fi tàdáwà dúdú kọ wọ́n pẹ̀lú kálámù esùsú tàbí ti igi, ní ìkọ̀wé Heberu ti àkókò náà. Nǹkan bí méje péré ni a lè kà bí ọ̀rọ̀ tí ó tẹ̀lé ara wọn. Èyí tí ó pọ̀ jùlọ ni ọ̀gágun kan tí à ń pè ní Hoṣaiah fi ránṣẹ́ láti ibùdó ológun kékeré kan sí Ya’osh, olórí rẹ̀ ní Lakiṣi.

Lẹ́tà kẹrin sọ pé: “À ń ṣọ́ àmì iná Lakiṣi … nítorí a kò rí Aseka.” Jeremiah dárúkọ Lakiṣi àti Aseka gẹ́gẹ́ bí ìlú olódi tí ó kẹ́yìn tí ó kù ní Juda (Jeremiah 34:7). Gẹ́gẹ́ bí èrò kan, Aseka ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣubú ni; gẹ́gẹ́ bí èrò mìíràn, a kàn kò rí àmì rẹ̀ ní ọjọ́ náà ni. Lẹ́tà kẹfà ṣàròyé pé ọ̀rọ̀ àwọn ìjòyè “ń mú ọwọ́” àwọn ènìyàn “rọ” — gbólóhùn Heberu tí àwọn ìjòyè lò nípa Jeremiah (Jeremiah 38:4). Lẹ́tà kẹta mẹ́nu kan olórí ogun kan tí ó sọ̀kalẹ̀ lọ sí Ejibiti àti ìkìlọ̀ láti ọ̀dọ̀ wòlíì kan; a kò mọ ẹni tí wòlíì náà jẹ́.