Akwụkwọ ozi Lakish

Nʼafọ 1935, ọkà mmụta ihe mgbe ochie onye Britain bụ J. L. Starkey chọtara iberibe ite 18 e dere ihe na ha (ostraca) — iberibe ite gbajiri agbaji e ji ede ihe — nʼime ọnụụlọ ndị nche dị nʼakụkụ ọnụ ụzọ ama obodo Lakish, nʼakụkụ ndịda ọdịda anyanwụ Jerusalem. Ha dị nʼime ntụ si nʼọkụ ndị Babilọn ji kpọọ obodo ahụ ọkụ, a chọtakwara atọ ọzọ nʼafọ 1938. E ji inki ojii dee ha site na mkpịsị ode e ji achara maọbụ osisi mee, nʼodide Hibru nke oge ahụ. Ọ bụ naanị ihe dị ka asaa a pụrụ ịgụ dịka ederede jikọrọ ọnụ. Ọtụtụ nʼime ha bụ onyeisi agha aha ya bụ Hoshaya zitere site nʼobere ọdụ ndị agha gaa nye Ya’osh, onyeisi ya na Lakish.

Akwụkwọ ozi nke 4 na-ekwu: “Anyị na-ele anya ihe ngosi ọkụ nke Lakish … nʼihi na anyị adịghị ahụ Azeka.” Jeremaya na-akpọ Lakish na Azeka dịka obodo ikpeazụ e wusiri ike fọdụrụ na Juda (Jeremaya 34:7). Dịka otu echiche si dị, Azeka ka dara; dịka echiche ọzọ si dị, a hụghị ihe ngosi ya nʼụbọchị ahụ. Akwụkwọ ozi nke 6 na-eme mkpesa na okwu ndị ọchịchị “na-eme ka aka” ndị mmadụ “daa mba” — okwu Hibru ahụ ndị ọchịchị ji kwuo maka Jeremaya (Jeremaya 38:4). Akwụkwọ ozi nke 3 na-ekwu maka otu ọchịagha gara Ijipt na ịdọ aka na ntị si nʼaka otu onye amụma; a maghị onye onye amụma ahụ bụ.