De geboorte en naamgeving van Johannes de Doper

Juan de Flandes, Nederlands, ca. 1460–1519 · 1496–99
The Cleveland Museum of Art (John L. Severance Fund, 1975.3)

Juan de Flandes, een Nederlandse schilder aan het hof van koningin Isabella van Castilië, schilderde dit hoge paneel rond 1496–99 in olieverf. Het hoorde bij een altaarstuk dat de koningin bestelde voor een klooster bij Burgos, in Spanje.

De kraamkamer is een gerieflijk Vlaams huis: een bed met groen fluweel behangen waarin Elizabet rust, een wandklok, een komfoor met gloeiende kolen. Vooraan schrijft Zacharias, die nog steeds niet kan spreken, de naam van de jongen op, terwijl een jonge vrouw hem het pasgeboren kind toesteekt.

Uit de tekst

Elizabet die een zoon baart (Lukas 1:57)

Zacharias die sinds het bezoek van de engel niet kan spreken (Lukas 1:20–22)

Zacharias, “als hij een schrijftafeltje geëist had, schreef hij, zeggende: Johannes is zijn naam” (Lukas 1:63)

Van de kunstenaar

Volgens de overlevering is de jonge vrouw die de baby vasthoudt Maria; Lukas zegt dat zij na ongeveer drie maanden naar huis ging (Lukas 1:56)

Een vel papier en een ganzenveer in plaats van een schrijftafeltje

Een Vlaams huis uit de jaren 1490 — hemelbed, klok met gewichten, betegelde vloer, komfoor

Een dienstmeid die een schotel met eten binnenbrengt

Details

De naam schrijven

Zacharias schrijft met een ganzenveer op een vel papier, een inktpot in zijn andere hand.

De pasgeborene

De baby ligt op een witte doek en wordt naar zijn vader toegestoken.

Elizabet

De moeder rust in bed tegen grote witte kussens.

Een dienstmeid

Een dienstmeid in het roze komt met een schotel door de deur.

De klok

Een kleine wandklok met hangende gewichten.

Kolen

Een komfoor met gloeiende kolen verwarmt de kamer.

Juan de Flandes, Netherlandish, c. 1460–1519. The Cleveland Museum of Art (John L. Severance Fund, 1975.3) · Oil on wood · Cleveland Museum of Art Open Access: Collection API record "share_license_status": "CC0" (Creative Commons Zero, https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/).

De verzen

Luc 1:57–64En de tijd van Elizabet werd vervuld, dat zij baren zoude, en zij baarde een zoon. En die daar rondom woonden, en haar magen hoorden, dat de Heere Zijn barmhartigheid grotelijks aan haar bewezen had, en waren met haar verblijd. En het geschiedde, dat zij op den achtsten dag kwamen, om het kindeken te besnijden, en noemden het Zacharias, naar den naam zijns vaders. En zijn moeder antwoordde en zeide: Niet alzo, maar hij zal Johannes heten. En zij zeiden tot haar: Er is niemand in uw maagschap, die met dien naam genaamd wordt. En zij wenkten zijn vader, hoe hij wilde, dat hij genaamd zou worden. En als hij een schrijftafeltje geeist had, schreef hij, zeggende: Johannes is zijn naam. En zij verwonderden zich allen. En terstond werd zijn mond geopend, en zijn tong losgemaakt; en hij sprak, God lovende.