Lila at matingkad na pula

Ang pinakamahal na pangkulay sa sinaunang daigdig ay galing sa murex, mga suso-dagat sa silangang Mediteraneo. Ang isang glandula ng suso ay naglalabas ng likidong nagiging pula, ube o lila mula sa madilaw-dilaw na puti kapag nahanginan; ang “asul” sa Biblia ay isang kulay-ube na mula rin sa pangkulay na ito. Ang Tiro at Sidon ang malalaking sentro nito, at natagpuan sa baybayin ang malalaking bunton ng dinurog na kabibe. Dahil napakamahal, isinusuot ang lila ng mga hari at mayayaman — ng mga hari ng Midian (Mga Hukom 8:26) at ng mayamang lalaking “nakadamit ng kulay lila at pinong lino” (Lucas 16:19).

Ang matingkad na pula at pulang-pula ay galing sa kermes, isang maliit na kulisap na nabubuhay sa isang uri ng ensina. Itinali ng komadrona ang isang pulang sinulid sa pulso ng bagong-silang na si Zera (Genesis 38:28). Ang dilaw ay galing sa kasubha, ang kahel-dilaw na safron sa bulaklak ng krokus, at ang berde ay karaniwang mula sa pinaghalong pangkulay; kinukulayan ang tela sa malalaking tangke. Sa Filipos, nakilala ni Pablo si Lidia, isang babaeng “nagbebenta ng mga tela na kulay lila na nanggaling sa lungsod ng Tiatira” (Mga Gawa 16:14), isang bayang may samahan ng mga tagakulay. Ayon sa isang pananaw, tunay na lilang murex ang ipinagbibili niya; ayon sa iba, mas murang pulang tela na kinulayan ng ugat ng madder.