Zambarau na rangi nyekundu

Rangi ya bei ghali zaidi katika ulimwengu wa kale ilitoka kwa konokono wa baharini aina ya murex wa mashariki mwa Bahari ya Mediterania. Tezi ya konokono ilitoa kiowevu ambacho hewani kilibadilika kutoka nyeupe-manjano hadi nyekundu, urujuani au zambarau; “samawi” ya Biblia ilikuwa kivuli cha urujuani cha rangi hiyo hiyo. Tiro na Sidoni vilikuwa vituo vikuu, na marundo makubwa ya magamba yaliyopondwa yamepatikana kando ya pwani. Kwa kuwa ilikuwa ghali sana, zambarau ilivaliwa na wafalme na matajiri — wafalme wa Midiani (Waamuzi 8:26) na tajiri “aliyevaa nguo za rangi ya zambarau na kitani safi” (Luka 16:19).

Rangi nyekundu na nyekundu iliyokolea zilitoka kwa kermes, mdudu mdogo anayeishi kwenye aina ya mwaloni. Mkunga alifunga uzi mwekundu kwenye kifundo cha mkono wa mtoto mchanga Zera (Mwanzo 38:28). Manjano ilitoka kwa maua ya safflower, manjano-machungwa kwa zafarani ya maua ya krokasi, na kijani kwa kawaida kwa mchanganyiko wa rangi; nguo zilitiwa rangi katika mapipa makubwa. Huko Filipi Paulo alikutana na Lidia, “muuzaji wa zambarau, kutoka katika mji wa Tiatira” (Matendo ya Mitume 16:14), mji uliokuwa na chama cha watia rangi. Kwa mtazamo mmoja aliuza zambarau halisi ya murex; kwa mwingine, nguo nyekundu ya bei nafuu iliyotiwa rangi kwa mizizi ya mmea wa madder.