Ashurbanipal, vị vua lớn cuối cùng của A-si-ri, thu thập hàng chục nghìn tấm bảng đất sét tại Ni-ni-ve, trong đó có Sử thi Gilgamesh với câu chuyện về trận lụt. Bị vùi lấp khi thành bị thiêu năm 612 TCN, chúng còn lại cho đến khi được khai quật vào giữa những năm 1800.
Bách khoa › Cùng lúc ấy trên thế giới
Trong Kinh Thánh · Khoảng năm 622 TCN · Giê-ru-sa-lem
Cuộc cải cách của Giô-si-a
Sau khi quyển luật pháp được tìm thấy trong Đền thờ, vua Giô-si-a đọc cho dân chúng nghe và dẹp bỏ các thần tượng khỏi Giu-đa.
2 Vua 23:1–25
Vua bèn sai người nhóm hiệp hết thảy những trưởng lão Giu-đa và Giê-ru-sa-lem. Đoạn, vua đi lên đền thờ Đức Giê-hô-va, có hết thảy người Giu-đa, cả dân cư Giê-ru-sa-lem, những thầy tế lễ, đấng tiên tri, cùng cả dân sự, vô luận nhỏ lớn, đều đi theo người. Người đọc cho chúng nghe các lời của sách giao ước, mà người ta đã tìm được trong đền thờ của Đức Giê-hô-va. Vua đứng trên tòa, lập giao ước trước mặt Đức Giê-hô-va, hứa đi theo Đức Giê-hô-va, hết lòng hết ý gìn giữ những điều răn, chứng cớ, và luật lệ của Ngài, và làm hoàn thành lời giao ước đã chép trong sách này. Cả dân sự đều ưng lời giao ước ấy. Vua bèn truyền lịnh cho thầy tế lễ thượng phẩm Hinh-kia, cho mấy thầy phó tế, và các người giữ cửa đền thờ, cất khỏi đền thờ của Đức Giê-hô-va hết thảy những khí giới người ta làm đặng cúng thờ Ba-anh, Át-tạt-tê, và cả cơ binh trên trời. Người bảo thiêu các vật đó ngoài Giê-ru-sa-lem, trong đồng ruộng Xết-rôn, rồi đem tro nó đến Bê-tên. Người cũng đuổi những thầy cả của các tà thần mà những vua Giu-đa đã lập, đặng xông hương trên các nơi cao trong những thành Giu-đa và tại các nơi chung quanh Giê-ru-sa-lem; cũng đuổi đi những thầy cả dâng hương cho Ba-anh, cho mặt trời, mặt trăng, huỳnh đạo, và cả cơ binh trên trời. Người cất hình tượng Át-tạt-tê khỏi đền thờ của Đức Giê-hô-va, đem nó ra ngoài Giê-ru-sa-lem, đến khe Xết-rôn, thiêu đốt nó tại đó và nghiền ra tro, rồi rải tro ấy trên mồ của thường dân. Người lại phá những phòng của bợm vĩ gian ở trong đền thờ của Đức Giê-hô-va, là nơi đó người nữ dệt những trại cho Át-tạt-tê. Người cũng đòi đến hết thảy những thầy tế lễ ở các thành Giu-đa, làm ô uế những nơi cao mà chúng nó có xông hương, từ Ghê-ba cho đến Bê-e-Sê-ba; lại phá những bàn thờ lập tại cửa thành, tức tại cửa Giô-suê, quan cai thành, ở về phía bên tả, khi vào cửa thành. Song, những người đã làm thầy tế lễ các nơi cao, thì chẳng được lên đến bàn thờ của Đức Giê-hô-va tại Giê-ru-sa-lem; song họ ăn bánh không men với anh em mình. Người cũng làm ô uế Tô-phết tại trong trũng con cái Hi-nôm, hầu cho từ rày về sau, không ai được đưa con trai hay là con gái mình qua lửa cho Mo-lóc. Người trừ bỏ những con ngựa các vua Giu-đa dâng cho mặt trời, ở nơi cửa vào đền Đức Giê-hô-va, tại nơi công đường của quan hoạn Nê-than-Mê-léc, trong hành lang của đền thờ; còn những xe của mặt trời, thì người thiêu đốt. Vua Giô-si-a cũng phá những bàn thờ mà các vua Giu-đa đã cất trên nóc nhà lầu của vua A-cha; lại những bàn thờ mà Ma-na-se có dựng lên trong hai hành lang của đền thờ Đức Giê-hô-va, thì người đập bể, cất khỏi chỗ, và rải bụi nát nó trong khe Xết-rôn. Vua cũng làm ô uế những nơi cao ở tại trước Giê-ru-sa-lem, bên phía hữu núi Tà-tịch, là những nơi cao mà Sa-lô-môn, vua Y-sơ-ra-ên, đã cất lên để cùng thờ Át-tạt-tê, thần tượng quái gở của dân Si-đôn, Kê-mốt, thần tượng quái gở của dân Mô-áp, và Minh-cô, thần tượng gớm ghiếc của dân Am-môn. Người bẻ gãy các trụ thờ, đánh đổ các hình tượng Át-tạt-tê, và chất đầy hài cốt tại chỗ nó đã đứng. Lại, người phá bàn thờ tại Bê-tên, và nơi cao mà Giê-rô-bô-am, con trai Nê-bát, đã lập, tức là người đó gây cho Y-sơ-ra-ên phạm tội; người phá bàn thờ ấy, thiêu đốt nơi cao, và cán nghiền thành ra tro bụi; cũng thiêu đốt tượng Át-tạt-tê. Giô-si-a xây lại chợt thấy những mồ mả ở trên núi; người bèn sai lấy hài cốt ở trong những mồ mả ấy, rồi thiêu nó trên bàn thờ, làm cho bàn thờ bị ô uế, y như lời của Đức Giê-hô-va, mà người của Đức Chúa Trời đã báo cáo trước. Đoạn, vua hỏi rằng: Bia ta thấy đó là chi? Các người thành ấy đáp rằng: Ấy là mồ mả của người Đức Chúa Trời ở Giu-đa, đến báo cáo trước về những việc mà vua đã làm cho bàn thờ tại Bê-tên. Người tiếp: Hãy để hài cốt ấy bình yên, chớ ai dời đi. Vậy, chúng chẳng dời hài cốt của người, cùng hài cốt của đấng tiên tri ở Sa-ma-ri mà ra. Giô-si-a cũng dỡ hết thảy chùa miễu của các nơi cao ở tại trong thành Sa-ma-ri, mà các vua Y-sơ-ra-ên đã lập đặng chọc giận Đức Giê-hô-va, phá hủy các nhà đó như đã làm trong Bê-tên. Người giết tại trên bàn thờ những thầy cả của các nơi cao, và thiêu hài cốt ở trên. Đoạn, người trở về Giê-ru-sa-lem. Vua bèn truyền lịnh cho cả dân sự rằng: Hãy giữ lễ Vượt qua cho Giê-hô-va Đức Chúa Trời của các ngươi, tùy theo các lời đã chép trong sách giao ước. Trong lúc các quan xét đã xét đoán Y-sơ-ra-ên, hoặc trong đời các vua Y-sơ-ra-ên và vua Giu-đa, thật chẳng hề có giữ một lễ Vượt qua nào giống như lễ Vượt qua giữ cho Đức Giê-hô-va tại Giê-ru-sa-lem, nhằm năm thứ mười tám đời vua Giô-si-a. Giô-si-a cũng trừ diệt những đồng cốt và thầy bói, những thê-ra-phim, và hình tượng, cùng hết thảy sự gớm ghiếc thấy trong xứ Giu-đa và tại Giê-ru-sa-lem, đặng làm theo các lời luật pháp đã chép trong sách mà thầy tế lễ Hinh-kia đã tìm đặng trong đền thờ của Đức Giê-hô-va. Trước Giô-si-a, chẳng có một vua nào hết lòng, hết ý, hết sức mình, mà tríu mến Đức Giê-hô-va, làm theo trọn vẹn luật pháp của Môi-se; và sau người cũng chẳng có thấy ai giống như người nữa.Cùng lúc ấy trên thế giới
Vào năm thứ mười tám đời vua Giô-si-a, khoảng năm 622 TCN, quyển luật pháp được tìm thấy trong đền thờ ở Giê-ru-sa-lem (2 Các Vua 22:8). Cũng trong những năm ấy, A-si-ri, nước đã thống trị Cận Đông suốt ba thế kỷ, đang tan rã; kinh đô của nó là Ni-ni-ve thất thủ năm 612 TCN. Đây là thế giới vào cuối thế kỷ VII TCN.
Lưỡng Hà và Cận ĐôngThư viện của Ashurbanipaltrị vì 669 – khoảng 631 TCN
Lưỡng Hà và Cận ĐôngNi-ni-ve thất thủ612 TCN
Người Ba-by-lôn dưới quyền Nabopolassar cùng người Mê-đi vây Ni-ni-ve và chiếm được thành sau ba tháng. Một biên niên Ba-by-lôn ghi lại năm ấy; chỉ vài năm sau, Đế quốc A-si-ri không còn nữa.
Hy Lạp và La MãLuật của Dracokhoảng 621 TCN
Ở A-thên, Draco lần đầu tiên ghi chép luật lệ của thành, để các quan tòa không còn xử chỉ theo tục lệ. Những luật ấy hà khắc đến nỗi chữ “draconian” (theo tên Draco) đến nay vẫn có nghĩa là rất nghiêm khắc trong nhiều thứ tiếng châu Âu.
Ai CậpPsamtik I thống nhất lại Ê-díp-tôtrị vì 664–610 TCN
Psamtik I, một hoàng thân từ Sais ở châu thổ, giải phóng Ê-díp-tô khỏi ách A-si-ri và thống nhất lại đất nước. Ông thuê lính Hy Lạp và Caria, và chẳng bao lâu các thương nhân Hy Lạp đến định cư ở Naukratis, trên một nhánh sông Nin.
Trung QuốcVị bá chủ đầu tiêncai trị 685–643 TCN
Tề Hoàn công, được tể tướng Quản Trọng phò tá, làm cho nước Tề trở thành nước mạnh nhất Trung Hoa và trở thành người đầu tiên trong các “bá chủ”, những người giữ trật tự giữa các nước đối địch nhân danh vua nhà Chu yếu ớt.
Đông Âu và thảo nguyênNgười Hy Lạp trên đảo Berezankhoảng 645 TCN
Trên hòn đảo nhỏ Berezan, gần cửa sông Dnepr và sông Nam Bug, người Hy Lạp từ Miletus lập khu định cư Hy Lạp đầu tiên trên bờ bắc Biển Đen.
