Vị Pha-ra-ôn nổi tiếng nhất thời Tân Vương quốc đã xây các đền Abu Simbel và một kinh đô mới ở châu thổ là Pi-Ramesses. Theo một quan điểm, ông là Pha-ra-ôn thời Xuất Ê-díp-tô; Kinh Thánh không cho biết tên vị Pha-ra-ôn ấy.
Bách khoa › Cùng lúc ấy trên thế giới
Trong Kinh Thánh · Thế kỷ XV hoặc XIII TCN (niên đại còn tranh luận) · Ram-se, ở châu thổ sông Nin
Cuộc Xuất Hành
Sau đêm Lễ Vượt Qua, dân Y-sơ-ra-ên lên đường từ Ram-se. Các học giả định niên đại cuộc Xuất Hành hoặc vào khoảng năm 1446 TCN, hoặc vào thế kỷ XIII TCN.
Xuất 12:29–42
Vả, khi giữa đêm, Đức Giê-hô-va hành hại mọi con đầu lòng tại xứ Ê-díp-tô, từ thái tử của Pha-ra-ôn ngồi trên ngai mình, cho đến con cả người bị tù, và hết thảy con đầu lòng của súc vật. Đang lúc ban đêm, Pha-ra-ôn, quần thần cùng hết thảy người Ê-díp-tô đều chờ dậy; có tiếng kêu la inh ỏi trong xứ Ê-díp-tô, vì chẳng một nhà nào là không có người chết. Trong đêm đó, Pha-ra-ôn bèn đòi Môi-se và A-rôn mà phán rằng: Hai ngươi và dân Y-sơ-ra-ên hãy chờ dậy, ra khỏi giữa vòng dân ta mà đi hầu việc Đức Giê-hô-va, như các ngươi đã nói. Cũng hãy dẫn bò và chiên đi, như lời các ngươi đã nói, và cầu phước cho ta nữa. Người Ê-díp-tô thúc giục dân Y-sơ-ra-ên ra khỏi xứ mau mau, vì nói rằng: Chúng ta đều chết hết! Vậy, dân sự đều đem bột nhồi rồi chưa men đi, và bọc những thùng nhồi bột trong áo tơi vác lên vai mình. Vả, dân Y-sơ-ra-ên có làm y theo lời Môi-se đã dặn, xin người Ê-díp-tô những đồ bằng bạc và bằng vàng cùng áo xống. Đức Giê-hô-va làm cho dân sự được ơn trước mắt người Ê-díp-tô, nên họ bằng lòng cho; và dân Y-sơ-ra-ên lột trần người Ê-díp-tô vậy. Dân Y-sơ-ra-ên đi từ Ram-se đến Su-cốt, số không kể con nít, được chừng sáu mươi vạn người đàn ông đi bộ. Lại có vô số người ngoại bang đi lên chung luôn với chiên, bò, súc vật rất nhiều. Chúng bèn hấp bánh không men bằng bột của mình đã đem theo từ xứ Ê-díp-tô; bột không men, vì cớ bị đuổi khỏi xứ Ê-díp-tô không thế chậm trễ, và cũng chẳng sắm kịp lương thực chi được. Vả, thì kiều ngụ của dân Y-sơ-ra-ên tại xứ Ê-díp-tô được bốn trăm ba mươi năm. Khi mãn bốn trăm ba mươi năm rồi, thì, cũng trong ngày đó, các quân đội của Đức Giê-hô-va ra khỏi xứ Ê-díp-tô. Ấy là một đêm người ta phải giữ cho Đức Giê-hô-va, vì Ngài rút dân Y-sơ-ra-ên khỏi xứ Ê-díp-tô. Trải các đời, cả dân Y-sơ-ra-ên phải giữ đêm đó, để tôn trọng Đức Giê-hô-va.Cùng lúc ấy trên thế giới
Cuộc Xuất Ê-díp-tô xảy ra khi nào vẫn còn tranh cãi. Theo một quan điểm, là vào thế kỷ XV TCN, khi tính ngược từ 1 Các Vua 6:1; theo quan điểm khác, là vào thế kỷ XIII TCN, khi Ramesses II xây các thành ở châu thổ sông Nin (Xuất Ê-díp-tô Ký 1:11 nhắc đến Ram-se). Một số sử gia cho rằng không thể xác định niên đại. Đây là thế giới của những thế kỷ ấy.
Ai CậpRamesses IItrị vì 1279–1213 TCN
Ai CậpLần đầu nhắc đến Y-sơ-ra-ênkhoảng 1208 TCN
Một bia chiến thắng của Pha-ra-ôn Merneptah, con trai Ramesses II, liệt kê “Israel” trong số các dân ông đã đánh bại ở Ca-na-an — lần nhắc đến Y-sơ-ra-ên cổ nhất được tìm thấy ngoài Kinh Thánh. Ngày nay tấm bia ở Bảo tàng Ai Cập tại Cairo.
Hy Lạp và La MãMycenaekhoảng 1250 TCN
Ở Hy Lạp, các vua chiến binh của Mycenae xây Cổng Sư Tử cho thành lũy của họ. Thời đại cung điện và chiến tranh này về sau được ghi nhớ trong các truyện của Homer về cuộc chiến thành Troy.
Trung QuốcChữ viết Trung Hoa đầu tiênkhoảng 1250–1050 TCN
Tại An Dương, kinh đô cuối cùng của nhà Thương, các vua đặt câu hỏi cho tổ tiên bằng cách hơ nóng cho nứt xương bò và mai rùa, rồi khắc lời đáp lên đó. Những “giáp cốt” này là chữ viết Trung Hoa cổ nhất được biết đến.
Ấn ĐộRigvedakhoảng 1500–1200 TCN
Ở tây bắc Ấn Độ, các thi sĩ soạn những bài tụng ca của Rigveda bằng tiếng Phạn, những văn bản thiêng cổ nhất của Ấn Độ giáo. Trong nhiều thế kỷ, chúng được truyền miệng bằng trí nhớ trước khi được ghi chép lại.
Châu MỹNgười Olmeckhoảng 1200–900 TCN
Trên bờ vịnh Mexico, người Olmec ở San Lorenzo tạc những chiếc đầu đá khổng lồ, có chiếc cao gần 3 mét. Họ là nền văn minh lớn đầu tiên của Trung Mỹ.
Đông Âu và thảo nguyênDân chăn nuôi trên thảo nguyênkhoảng 1800–1200 TCN
Từ sông Dnepr đến dãy Ural, những người chăn nuôi thời đại đồ đồng thuộc văn hóa Mộ gỗ, được đặt tên theo những ngôi mộ lót gỗ súc, nuôi bò và chiên trên thảo nguyên và sống trong các làng nhỏ ven sông.
