Fir’auna mafi shahara na Sabuwar Masarauta ya gina haikalin Abu Simbel da sabon babban birni a bakin Nilu, Pi-Ramesses. Bisa ga wani ra’ayi shi ne Fir’aunan Fitowa; Littafi Mai Tsarki bai ba da sunan Fir’auna ba.
Kundin sani › A wancan lokaci a duniya
A cikin Littafi Mai Tsarki · ƙarni na 15 ko na 13 K.H. (ana muhawara kan lokacin) · Rameses, a yankin bakin Kogin Nilu
Fitowa daga Masar
Bayan daren Bikin Ƙetarewa Isra’ilawa sun tashi daga Rameses. Masana suna sa fitowa daga Masar ko wajen 1446 K.H. ko a ƙarni na 13 K.H.
Fit 12:29–42
Da tsakar dare, sai Ubangiji ya karkashe dukan ’ya’yan fari a ƙasar Masar, tun daga ɗan farin Fir’auna, wato, magājinsa, har zuwa ɗan fari na ɗan sarƙa da yake kurkuku, har da ’ya’yan fari na dabbobi. Fir’auna da dukan fadawansa da kuma dukan Masarawa, suka tashi a cikin daren da kuka mai zafi, aka kuma ji kukan a ko’ina a cikin ƙasar Masar, gama ba gidan da ba a yi mutuwa ba. A cikin daren, Fir’auna ya aika a kira Musa da Haruna ya ce, “Ku tashi, ku da jama’arku, ku fita daga cikin jama’ata. Ku tafi, ku bauta wa Ubangiji yadda kuka ce. Ku kwashi garkunanku na tumaki da na awaki, da na shanu, ku yi tafiyarku kamar yadda kuka ce, amma ku sa mini albarka.” Masarawa suka matsa wa Isra’ilawa su fita daga ƙasarsu da sauri. Gama mutanen Masar sun ce, “Ai, za mu mutu duka, in ba su tafi ba!” Sai mutanen suka ɗauki garin da sun kwaɓa ba yisti a ciki, tare da ƙwaryansu na aikin kwaɓan, suka nannaɗe su a mayafansu, suka rataye a kafaɗunsu. Isra’ilawa kuwa suka yi yadda Musa ya umarce su, suka roƙi Masarawa kayan adonsu na azurfa da na zinariya, da kuma tufafi. Ubangiji kuwa ya sa Isra’ilawa suka yi farin jini a wurin Masarawa, Masarawa kuma suka saki hannu wa mutanen, suka ba su duk abin da suka roƙa; ta haka Isra’ilawa suka washe Masarawa. Isra’ilawa suka kama tafiya daga Rameses zuwa Sukkot. Akwai maza dubu ɗari shida da suke tafiya da ƙafa, ban da mata da yara. Waɗansu mutane da yawa da ba Isra’ilawa ba, suka haura tare da su, da garkunan shanu, da na tumaki da awaki. Suka toya burodi marar yisti da garin da aka kwaɓa wanda suka kawo daga Masar. Garin da aka kwaɓan ba shi da yisti, domin an kore su daga Masar, ba su kuwa sami damar shirya wa kansu abinci ba. Zaman da Isra’ilawa suka yi a Masar, ya kai shekara 430. A ranar da shekara 430 ɗin nan suka cika, a ran nan ne dukan ɓangare-ɓangare na mutanen Ubangiji suka bar Masar. Gama Ubangiji ya yi tsaro a wannan dare, domin yă fitar da su daga Masar, a wannan dare, dole dukan Isra’ilawa su yi tsaro, don su girmama Ubangiji, cikin dukan tsararraki masu zuwa.A lokaci ɗaya a duniya
Yaushe Fitowa ta faru ana muhawara a kai. Bisa ga wani ra’ayi a ƙarni na 15 K.H. ne, ana ƙirgawa baya daga 1 Sarakuna 6:1; bisa ga wani kuma, a ƙarni na 13 K.H., sa’ad da Ramesses II ya gina birane a bakin Kogin Nilu (Fitowa 1:11 ta ambaci Rameses). Wasu masana tarihi suna ganin ba za a iya sa mata dati ba. Ga duniyar waɗannan ƙarnoni.
MasarRamesses IIya yi mulki 1279–1213 K.H.
MasarAmbaton Isra’ila na farkokimanin 1208 K.H.
Wani dutsen tunawa da nasara na Fir’auna Merneptah, ɗan Ramesses II, ya lissafta “Isra’ila” cikin mutanen da ya ci a Kan’ana — ambaton Isra’ila mafi tsufa da aka samu a wajen Littafi Mai Tsarki. Yanzu yana Gidan Tarihin Masar a Alƙahira.
Giris da RomaMycenaekimanin 1250 K.H.
A Girka, sarakunan mayaƙa na Mycenae sun gina Ƙofar Zakoki ta kagararsu. Wannan zamanin fadoji da yaƙe-yaƙe an tuna da shi daga baya a labaran Homer game da Yaƙin Troy.
SinRubutun Sin na farkokimanin 1250–1050 K.H.
A Anyang, babban birni na ƙarshe na daular Shang, sarakuna sukan yi wa kakanninsu tambayoyi ta wurin tsaga ƙasusuwan sa da bawon kunkuru da zafi, su kuma rubuta amsoshin a kansu. Waɗannan “ƙasusuwan duba” su ne rubutun Sin mafi tsufa da aka sani.
IndiyaRigvedakimanin 1500–1200 K.H.
A arewa maso yammacin Indiya, mawaƙa sun tsara waƙoƙin yabo na Rigveda a harshen Sanskrit, nassosi masu tsarki mafi tsufa na addinin Hindu. Ƙarnoni da yawa ana miƙa su ta wurin haddacewa kafin a rubuta su.
Nahiyoyin AmirkaOlmeckimanin 1200–900 K.H.
A gaɓar Tekun Mexico, mutanen Olmec na San Lorenzo sun sassaƙa manyan kawunan dutse, wasu tsayinsu ya kusa mita 3. Su ne babbar wayewa ta farko ta Mesoamerica.
Gabashin Turai da filayen ciyawaMakiyayan filin ciyawakimanin 1800–1200 K.H.
Daga Dnieper zuwa Ural, makiyayan Zamanin Tagulla na al’adar Timber-grave (“kaburburan katako”), da aka ba wa suna bisa ga kaburburansu da aka jera da gumagumai, sun yi kiwon shanu da tumaki a filin ciyawa suka kuma zauna a ƙananan ƙauyuka a gefen koguna.
