Trên tường đền thờ của mình ở Medinet Habu, Ramesses III khắc họa chiến thắng trước các “Dân tộc Biển”, những người tấn công Ê-díp-tô cả trên bộ lẫn trên biển. Trong số họ có người Peleset, thường được đồng nhất với dân Phi-li-tin.
Bách khoa › Cùng lúc ấy trên thế giới
Trong Kinh Thánh · Khoảng năm 1150 TCN (niên đại truyền thống sớm hơn) · Trũng Gít-rê-ên, bên nổng Mô-rê
Ba trăm người của Ghê-đê-ôn
Chỉ với ba trăm người cầm kèn và đuốc giấu trong bình, Ghê-đê-ôn đánh tan trại quân Ma-đi-an trong trũng Gít-rê-ên.
Quan 7:1–22
Qua ngày sau, Giê-ru-ba-anh, tức là Ghê-đê-ôn, và cả dân sự đồng theo người đều dậy sớm, đi đến đóng trại gần bên suối Ha-rốt. Dinh của Ma-đi-an ở phía bắc về lối nổng Mô-rê, trong trũng. Đức Giê-hô-va phán cùng Ghê-đê-ôn rằng: Đạo binh đi theo ngươi lấy làm đông quá, ta chẳng phó dân Ma-đi-an vào tay nó đâu, e Y-sơ-ra-ên đối cùng ta tự khoe mà rằng: Tay tôi đã cứu tôi. Vậy bây giờ, hãy truyền lịnh nầy cho bá tánh nghe: Ai là người sợ hãi run rẩy, khá trở về khỏi núi Ga-la-át! Hai vạn hai ngàn người bèn trở về, còn một vạn người ở lại. Đức Giê-hô-va phán cùng Ghê-đê-ôn rằng: Dân hãy còn đông quá, phải biểu chúng xuống nơi mé nước, rồi ta sẽ vì ngươi thử chúng nó tại đó. Hễ kẻ nào ta phán với ngươi rằng: “Nó khá đi với ngươi,” thì nó sẽ đi theo ngươi; còn kẻ nào ta phán cùng ngươi rằng: “Nó chớ đi với ngươi,” thì kẻ đó không đi. Vậy, người biểu dân sự xuống mé nước; rồi Đức Giê-hô-va phán cùng Ghê-đê-ôn rằng: Phàm kẻ nào dùng lưỡi liếm nước như chó, và kẻ nào quì gối cúi xuống mà uống, thì ngươi phải để riêng ra. Số người bụm nước trong tay rồi kê miệng liếm là ba trăm, còn lại bao nhiêu đều quì gối cúi xuống mà uống. Bấy giờ, Đức Giê-hô-va bèn phán cùng Ghê-đê-ôn rằng: Ta sẽ dùng ba trăm người đã liếm nước đó mà giải cứu các ngươi, và ta sẽ phó dân Ma-đi-an vào tay ngươi. Còn dân sự khác, ai nấy đều phải trở về nhà mình! Ghê-đê-ôn cho cả người Y-sơ-ra-ên, ai trở về trại nấy, nhưng giữ lại ba trăm người kia; chúng lấy lương thực và cây kèn trong tay. Vả, dinh Ma-đi-an ở thân dưới người, tại trong trũng. Xảy trong đêm đó, Đức Giê-hô-va phán cùng Ghê-đê-ôn rằng: Hãy chổi dậy, đi xuống hãm dinh Ma-đi-an, vì ta đã phó nó vào tay ngươi. Còn nếu ngươi sợ hãm nó, thì hãy đi xuống đó với Phu-ra, đầy tớ ngươi. Người sẽ nghe điều chúng nó nói, rồi ngươi sẽ cảm biết rằng mình có sức mạnh mà hãm dinh chúng nó. Vậy, Ghê-đê-ôn đi xuống cùng Phu-ra, đầy tớ mình, đến gần nơi lính canh ở đầu dinh. Vả, dân Ma-đi-an, dân A-ma-léc, và hết thảy người phương Đông bủa ra trong trũng đông như cào cào, còn lạc đà của chúng nó thì vô số, khác nào cát nơi bờ biển. Trong lúc Ghê-đê-ôn đến, có một người thuật điềm chiêm bao cho bạn mình nghe, rằng: Nầy, tôi có một điềm chiêm bao, thấy một cái bánh nhỏ bằng bột lúa mạch lăn vào trại quân Ma-đi-an: nó lăn đến một trại, đụng làm cho trại ngã, lật ngược trên lộn dưới, nên trại bị đánh đổ. Bọn người đáp rằng: Đó nào khác hơn là gươm của Ghê-đê-ôn, con trai Giô-ách, người Y-sơ-ra-ên. Đức Chúa Trời đã phó Ma-đi-an và cả trại quân vào tay người. Khi Ghê-đê-ôn nghe lời thuật điềm chiêm bao nầy và sự bàn điềm đó, thì thờ lạy Đức Chúa Trời; rồi trở về trại quân Y-sơ-ra-ên, mà rằng: Hãy chổi dậy, vì Đức Giê-hô-va đã phó trại quân Ma-đi-an vào tay các ngươi! Đoạn, người chia ba trăm người làm ba đội, phát cho mỗi tên những kèn, bình không, và đuốc ở trong bình, mà dặn rằng: Hãy ngó ta, và làm y như ta làm; khi ta đến đầu trại quân, các ngươi sẽ làm theo điều ta làm. Khi ta và những kẻ theo ta thổi kèn, thì các ngươi cũng sẽ thổi kèn ở khắp xung quanh trại quân, và reo lên rằng: Vì Đức Giê-hô-va và vì Ghê-đê-ôn! Ghê-đê-ôn và một trăm quân theo người đi đến đầu trại quân vào lúc canh ba, hồi mới giao canh. Chúng thổi kèn, và đập bể bình mình cầm nơi tay. Bấy giờ, ba đội quân thổi kèn, và đập bể bình, tay tả cầm đuốc, tay hữu nắm kèn đặng thổi; đoạn cất tiếng reo lên rằng: Gươm của Đức Giê-hô-va và của Ghê-đê-ôn! Chúng đứng vây quanh trại quân, ai cứ chỗ nấy; cả trại quân bèn vỡ chạy, cất tiếng la và trốn đi. Ba trăm người cứ thổi kèn, và khắp trại quân, Đức Giê-hô-va khiến trở gươm của mỗi người chém lẫn bạn mình. Đạo-binh chạy trốn đến Bết-si-ta, về hướng Xê-rê-ra, cho đến bờ cõi A-bên-Mê-hô-la gần Ta-bát.Cùng lúc ấy trên thế giới
Các sử gia thường đặt thời các quan xét, từ Đê-bô-ra đến Sam-sôn, vào thế kỷ XII và XI TCN; tính ngược theo chính các con số của Kinh Thánh thì thời ấy sớm hơn. Đó là thời sau khi các vương quốc lớn thời đại đồ đồng ở phía đông Địa Trung Hải sụp đổ, khi dân Phi-li-tin đến định cư trên bờ biển Ca-na-an. Đây là thế giới vào khoảng năm 1150 TCN.
Ai CậpRamesses III và các Dân tộc Biểnkhoảng 1177 TCN
Lưỡng Hà và Cận ĐôngSự cáo chung của người Hittitekhoảng 1180 TCN
Hattusa, kinh đô của Đế quốc Hittite ở miền trung Anatolia, bị bỏ hoang và thiêu đốt, và đế quốc chấm dứt. Ugarit trên bờ biển Sy-ri, một thành buôn bán giàu có với bảng chữ cái riêng, cũng bị phá hủy trong những năm ấy.
Hy Lạp và La MãCác cung điện Mycenae bốc cháykhoảng 1200–1100 TCN
Ở Hy Lạp, các cung điện Mycenae, Pylos và Thebes bị phá hủy. Ở Pylos, ngọn lửa đã nung cứng hàng trăm tấm bảng đất sét viết bằng chữ Linear B, chữ viết Hy Lạp cổ nhất, và nhờ đó giữ chúng lại; sau đó người Hy Lạp ngừng viết chữ trong khoảng bốn thế kỷ.
Trung QuốcĐồ đồng Tam Tinh Đôikhoảng 1200–1000 TCN
Ở Tam Tinh Đôi thuộc Tứ Xuyên, một dân tộc mà sử sách Trung Hoa không biết đến đã đúc những mặt nạ đồng có mắt lồi và một pho tượng cao khoảng 2,6 mét kể cả bệ, rồi chôn chúng trong các hố cùng với ngà voi và vàng.
Ấn ĐộVương quốc Kurukhoảng 1200–900 TCN
Ở thượng lưu đồng bằng sông Hằng, theo quan điểm của nhiều học giả, Kuru trở thành nhà nước đầu tiên của thời Vệ-đà. Các tư tế của nó bắt đầu thu thập và sắp xếp các bài thánh ca Vệ-đà và các quy tắc nghi lễ.
Những nơi khácNhững người đi biển ở Thái Bình Dươngkhoảng 1350–800 TCN
Từ các đảo gần New Guinea, người Lapita, được biết đến qua đồ gốm in hoa văn tinh xảo, đã đi về phía đông trên những chiếc xuồng có phao cân bằng. Đến khoảng năm 900–800 TCN, họ đã tới Fiji, Tonga và Samoa, những hòn đảo trước đó chưa từng có người ở.
