Saul en de waarzegster te Endor

Gustave Doré · 1866 (designs for La Sainte Bible, Tours); this printing 1873–1874
Nationale Bibliotheek van Polen, Warschau

Doré tekende dit tafereel voor de Bijbel van Tours van 1866, en een houtgraveur zette zijn grijze wassingen om in fijne lijnen. De geest bestaat uit bleke, trillende streken, zodat hij in de rots lijkt op te gaan.

Links rijst een lange, in doeken gehulde figuur uit de rots op — Samuël, bleek als rook. De waarzegster, van achteren gezien, wijst naar hem. Rechts zakt Saul achterover in de armen van zijn mannen, terwijl een van hen van schrik beide handen omhoog werpt. In de hoek liggen een bronzen schaal, een staf en slangen.

Uit de tekst

“Doe mij Samuel opkomen”, zeide Saul (1 Samuël 28:11)

“Er komt een oud man op, en hij is met een mantel bekleed.” (1 Samuël 28:14)

“Toen viel Saul haastelijk ter aarde, zo lang als hij was, en hij vreesde zeer vanwege de woorden van Samuel” (1 Samuël 28:20)

Van de kunstenaar

Een schaal op poten, een staf en slangen — het gereedschap van een tovenares zoals kunstenaars het zich voorstelden

Saul die flauwvalt in de armen van zijn mannen in plaats van plat op de grond te liggen

Een nachtlucht met rollende wolken

Details

Samuël

Een in doeken gehulde figuur rijst uit de rots op, nauwelijks meer dan een schaduw.

De waarzegster

Van achteren gezien wijst zij naar de figuur.

Saul

De koning zakt in elkaar in de armen van zijn metgezellen.

Schaal en slangen

Een metalen schaal, een staf en slangen liggen op de grond.

Gustave Doré, French, 1832–1883. National Library of Poland (Biblioteka Narodowa), Warsaw — «Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu», vol. 1, Warsaw: M. Glücksberg, 1873 (acc. 75.267 A), tabl. 78 · Wood engraving after Gustave Doré’s design · National Library of Poland (Polona): the record of the volume gives the licence «Domena Publiczna» (Public Domain), «copyrightProtected»: false; the scan was uploaded to Wikimedia Commons by the library itself («Polona Upload», GLAM-Wiki partnership: “This file was uploaded to Wikimedia Commons as part of a GLAM-Wiki partnership between the National Library of Poland and Wikimedia Polska”), linking its Polona record.

De verzen

1 Sam 28:11–20Toen zeide de vrouw: Wien zal ik u doen opkomen? En hij zeide: Doe mij Samuel opkomen. Toen nu de vrouw Samuel zag, zo riep zij met luider stem, en de vrouw sprak tot Saul, zeggende: Waarom hebt gij mij bedrogen? Want gij zijt Saul. En de koning zeide tot haar: Vrees niet; maar wat ziet gij? Toen zeide de vrouw tot Saul: Ik zie goden, uit de aarde opkomende. Hij dan zeide tot haar: Hoe is zijn gedaante? En zij zeide: Er komt een oud man op, en hij is met een mantel bekleed. Toen Saul vernam, dat het Samuel was, zo neigde hij zich met het aangezicht ter aarde, en hij boog zich. En Samuel zeide tot Saul: Waarom hebt gij mij onrustig gemaakt, mij doende opkomen? Toen zeide Saul: Ik ben zeer beangstigd, want de Filistijnen krijgen tegen mij, en God is van mij geweken, en antwoordt mij niet meer, noch door den dienst der profeten, noch door dromen; daarom heb ik u geroepen, dat gij mij te kennen geeft, wat ik doen zal. Toen zeide Samuel: Waarom vraagt gij mij toch, dewijl de HEERE van u geweken en uw vijand geworden is? Want de HEERE heeft voor Zich gedaan, gelijk als Hij door mijn dienst gesproken heeft; en heeft het koninkrijk van uw hand gescheurd, en Hij heeft dat gegeven aan uw naaste, aan David. Gelijk als gij naar de stem des HEEREN niet gehoord hebt, en de hittigheid Zijns toorns niet uitgericht hebt tegen Amalek; daarom heeft de HEERE u deze zaak gedaan te dezen dage. En de HEERE zal ook Israel met u in de hand der Filistijnen geven, en morgen zult gij en uw zonen bij mij zijn; ook zal de HEERE het leger van Israel in de hand der Filistijnen geven. Toen viel Saul haastelijk ter aarde, zo lang als hij was, en hij vreesde zeer vanwege de woorden van Samuel; ook was er geen kracht in hem; want hij had den gehelen dag en den gehelen nacht geen brood gegeten.