Babbar Dala ta Giza, wadda aka gina wa Fir’auna Khufu, ta riga ta tsaya kimanin shekara 500. A kimanin 2000 K.H. ana sāke haɗa Masar ƙarƙashin sarakunan Masarauta ta Tsakiya.
Kundin sani › A wancan lokaci a duniya
A cikin Littafi Mai Tsarki · kimanin 2000 K.H. (ƙiyasin gargajiya) · Shekem
Abram ya tafi Kan’ana
Bisa kiran Allah, Abram ya bar Haran tare da Saira da Lot. A Kan’ana ya tsaya a Shekem, inda Allah ya yi alkawarin ba da ƙasar ga zuriyarsa.
Ubangiji ya ce wa Abram, “Tashi ka bar ƙasarka, da mutanenka, da iyalin mahaifinka, ka tafi ƙasar da zan nuna maka. “Zan mai da kai al’umma mai girma, zan kuma albarkace ka; zan sa sunanka yă zama mai girma, ka kuma zama sanadin albarka. Zan albarkaci duk wanda ya albarkace ka, in kuma la’anci duk wanda ya la’anta ka, dukan mutanen duniya za su sami albarka ta wurinka.” Saboda haka Abram ya tashi yadda Ubangiji ya faɗa masa; Lot ma ya tafi tare da shi. Abram yana da shekaru 75, sa’ad da ya tashi daga Haran. Abram ya ɗauki matarsa Saira da Lot ɗan ɗan’uwansa, da dukan mallakar da suka tattara, da kuma mutanen da suka samu a Haran, suka kama hanya zuwa ƙasar Kan’ana. Abram ya ratsa ƙasar har zuwa wurin babban itace na More a Shekem. A lokacin Kan’aniyawa suna a ƙasar. Ubangiji ya bayyana ga Abram ya ce, “Ga zuriyarka ne zan ba da wannan ƙasa.” Saboda haka Abram ya gina bagade a can ga Ubangiji, wanda ya bayyana gare shi. Daga can, ya ci gaba zuwa wajen tuddai a gabashin Betel ya kafa tentinsa, Betel yana yamma, Ai, kuma a gabas. A can ya gina bagade ga Ubangiji ya kuma kira bisa sunan Ubangiji. Sa’an nan Abram ya tashi ya ci gaba da tafiya zuwa wajen Negeb.A lokaci ɗaya a duniya
Bisa ga datin gargajiya, wanda aka gina a kan adadin da Littafi Mai Tsarki kansa ya bayar, Abram ya tashi zuwa Kan’ana kimanin 2000 K.H. Masana tarihi da yawa suna sa labaran kakannin kakanni ba da tabbaci sosai ba a rabin farko na shekaru dubu na biyu K.H., wasu kuma suna sa su daga baya. Ga duniya a kimanin 2000 K.H.
A Tsibirin Wrangel a Tekun Arctic, kusa da arewa maso gabashin Siberiya, ’yan mammoth masu gashi kaɗan sun ci gaba da rayuwa har kimanin shekaru 4,000 da suka wuce — da daɗewa bayan an gina Babbar Dala, kuma kusa da zamanin Abram bisa ga datin gargajiya.
A Ur a kudancin Mesofotamiya, Sarki Ur-Nammu da ɗansa sun gina babban ziggurat, kuma a can aka rubuta dokokin da suka fi tsufa da aka sani a yau. Farawa ta ambaci “Ur ta Kaldiyawa” a matsayin gidan Abram na farko; yawancin masana suna ganin wannan birnin ne, wasu kuma suna nemanta a gaba can arewa.
A kwarin Indus, a Pakistan ta yau da arewa maso yammacin Indiya, birane kamar Mohenjo-daro da Harappa suna da tsararrun tituna, gidajen tubali da magudanan ruwa da aka rufe. Har yanzu ba a gane rubutunsu ba. A kimanin 1900 K.H. biranen suka fara lalacewa.
A bakin Kogin Rawaya, mutanen al’adar Erlitou sun gina fadoji suka kuma yi zubin manyan tukwanen tagulla na farko. Al’adar Sin tana maganar daula ta farko, Xia; ko Erlitou ita ce Xia ana muhawara a kai.
A Caral a kwarin Supe na Peru, ɗaya daga cikin birane mafi tsufa na Amirka, mutane sun gina tuddai masu mataki-mataki da filaye da suka nutse — a ƙarnoni guda da dala-dalan Masar, ba tare da wata hulɗa tsakaninsu ba.
A kudancin Ural, a Rasha ta yau, mutanen al’adar Sintashta sun gina matsugunai masu zagaye da katanga suka kuma binne matattunsu tare da kekunan yaƙi — mafi tsufa da aka sani masu ƙafafu da kibau.