A bangon haikalinsa a Medinet Habu, Ramesses III ya nuna nasararsa a kan “Mutanen Teku”, waɗanda suka fāɗa wa Masar ta ƙasa da ta teku. Cikinsu akwai Peleset, waɗanda yawanci ake ce su ne Filistiyawa.
Kundin sani › A wancan lokaci a duniya
A cikin Littafi Mai Tsarki · kimanin 1150 K.H. (ƙiyasin gargajiya ya fi daɗewa) · Kwarin Yezireyel, kusa da tudu na More
Mutane ɗari uku na Gideyon
Da mutane ɗari uku kawai ɗauke da ƙahoni da fitilun wuta da aka ɓoye cikin tuluna, Gideyon ya fatattaki sansanin Midiyawa a Kwarin Yezireyel.
Mah 7:1–22
Kashegari da sassafe, Yerub-Ba’al (wato, Gideyon) da dukan mutanensa suka kafa sansani a maɓulɓulan Harod. Sansanin Midiyawa kuma yana arewa da su a kwari kusa da tudu na More. Sai Ubangiji ya ce wa Gideyon, “Mutanen da kake da su sun yi mini yawa da zan ba da Midiyawa a hannunsu. Don kada Isra’ila tă yi mini fahariya cewa ƙarfinta ne ya cece su, ka yi shela ga mutane yanzu cewa, ‘Duk wanda ya yi rawan jiki don tsoro, sai yă juya yă bar Dutsen Gileyad.’ ” Saboda haka mutum dubu ashirin da biyu suka koma, sai mutum dubu goma suka rage. Amma Ubangiji ya ce wa Gideyon, “Har yanzu mutanen sun yi yawa. Ka kai cikin ruwa, in kuma tankaɗe maka su a can. In na ce, ‘Wannan zai tafi da kai,’ to, zai tafi; amma in na ce, ‘Wannan ba zai tafi da kai ba,’ to, ba zai tafi ba.” Saboda haka Gideyon ya kai mutanen cikin ruwa. A can Ubangiji ya ce masa, “Ka ware waɗanda suka tanɗi ruwa kamar kare daga waɗanda suka durƙusa suka sha ruwan.” Mutum ɗari uku sun tanɗi ruwa, dukan sauran kuwa suka durƙusa suka sha ruwan. Sai Ubangiji ya ce wa Gideyon, “Da mutum ɗari uku ɗin nan da suka tanɗi ruwa, zan cece ka in kuma ba da Midiyawa a hannuwanku. Ka bar sauran mutane su tafi kowa zuwa wurinsa.” Saboda haka Gideyon ya mai da sauran Isra’ilawa zuwa tentinsu amma ya riƙe mutum ɗari uku waɗanda suka karɓi guzuri da ƙahonin sauran. To, sansanin Midiyawa yana ƙasa da su a kwarin. A daren nan Ubangiji ya ce wa Gideyon, “Tashi ka tafi sansaninsu domin zan ba da su a hannuwanka. In kana tsoron fāɗa musu, sai ka tafi da bawanka Fura ka kuma saurari abin da suke faɗi. Bayan haka za ka sami ƙarfin hali ka auka musu.” Saboda haka sai ya tafi tare da Fura bawansa zuwa sansanin. Midiyawa, Amalekawa da dukan sauran mutane gabashi suka yi sansani a kwari, kamar fāra. Raƙumansu kuma kamar yashi a bakin teku don sun wuce ƙirge. Gideyon ya iso daidai wani yana faɗa wa wani aboki mafarkinsa, yana cewa, “Na yi mafarki, na ga dunƙule burodin sha’ir ya fāɗo a tsakiyar sansanin Midiyawa. Ya bugi tentin da ƙarfin da ya sa tenti ta kife a ƙasa.” Abokinsa ya ce, “Ai wannan ba wani abu ba ne fiye da takobin Gideyon ɗan Yowash, mutumin Isra’ila. Allah ya ba da Midiyawa da dukan sansani a hannuwansa.” Da Gideyon ya ji mafarkin da fassararsa, sai ya yi wa Allah sujada. Ya koma sansanin Isra’ila ya yi kira da ƙarfi ya ce, “Ku tashi! Ubangiji ya ba da sansanin Midiyawa a hannuwanku.” Ya raba mutum ɗari uku ɗin kashi uku, ya ba kowannensu ƙaho da tulu da acibalbal a ciki. Ya ce musu, “Ku dube ni, ku bi abin da na yi. Sa’ad da na kai sansanin, ku yi daidai abin da na yi. Sa’ad da ni da dukan waɗanda suke tare da ni muka busa ƙahoninmu, to, ko’ina a kewayen sansanin sai ku busa naku ku kuma yi ihu, ku ce, ‘Don Ubangiji da kuma domin Gideyon.’ ” Gideyon da mutum ɗari da suke tare da shi suka kai sansanin da tsakar dare bayan an sauya matsara. Suka busa ƙahoninsu, suka farfashe tulunansu da suke hannuwansu. Ƙungiyoyi uku ɗin nan suka busa ƙahonin, suka fasa tuluna. Suka ɗauki acibalbal a hannuwansu na hagu da ƙahonin busawa a hannuwansu na dama, sai suka yi ihu, “Takobi don Ubangiji da kuma don Gideyon!” Yayinda kowannensu ya tsaya a inda yake kewaye da sansanin, dukan Midiyawa suka fito da gudu, suna kuka yayinda suke gudu. Sa’ad da aka busa ƙahonin nan ɗari uku sai Ubangiji ya sa Midiyawa suka yi ta saran juna. Mayaƙan suka gudu zuwa Bet-Shitta wajen Zerera har zuwa yankin Abel-Mehola kusa da Tabbat.A lokaci ɗaya a duniya
Masana tarihi yawanci suna sa zamanin alƙalai, daga Debora zuwa Samson, a ƙarni na 12 da na 11 K.H.; ƙirgawa baya bisa ga adadin Littafi Mai Tsarki kansa yana sa su da wuri. Lokaci ne bayan rushewar manyan masarautun Zamanin Tagulla na gabashin Bahar Rum, sa’ad da Filistiyawa suka zauna a gaɓar tekun Kan’ana. Ga duniya a kimanin 1150 K.H.
MasarRamesses III da Mutanen Tekukimanin 1177 K.H.
Mesofotamiya da Gabas ta TsakiyaƘarshen Hittiyawakimanin 1180 K.H.
Aka bar Hattusa, babban birnin Daular Hittiyawa a tsakiyar Anatoliya, aka kuma ƙone shi, daular kuma ta zo ƙarshe. Ugarit a gaɓar Siriya, birnin ciniki mai arziki mai haruffansa na kansa, an hallaka shi a waɗannan shekaru.
Giris da RomaFadodin Mycenae sun ƙonekimanin 1200–1100 K.H.
A Girka, an hallaka fadodin Mycenae, Pylos da Thebes. A Pylos, wutar ta gasa ɗaruruwan allunan yumɓu da aka rubuta da Linear B, rubutun Hellenanci mafi tsufa, ta haka ta adana su; bayan haka Hellenawa suka daina rubutu kusan ƙarni huɗu.
SinTagullar Sanxingduikimanin 1200–1000 K.H.
A Sanxingdui a Sichuan, wasu mutane da rubuce-rubucen Sin ba su san su ba sun yi abubuwan rufe fuska na tagulla masu idanu da suka fito waje da wani mutum-mutumi mai tsayin kimanin mita 2.6 tare da tushensa, suka kuma binne su a ramuka tare da hauren giwa da zinariya.
IndiyaMasarautar Kurukimanin 1200–900 K.H.
A saman filin Ganges, Kuru suka zama, bisa ga ra’ayin masana da yawa, ƙasa ta farko ta zamanin Veda. Firistocinta suka fara tattarawa da tsara waƙoƙin yabo na Veda da dokokin ibadunsu.
Sauran wurareMatuƙan Fasifikkimanin 1350–800 K.H.
Daga tsibirai kusa da New Guinea, mutanen Lapita, sanannu ta tukwanensu masu zane da aka buga da kyau, suka tafi gabas a kwale-kwale masu ƙarin itace a gefe. Kimanin 900–800 K.H. sun isa Fiji, Tonga da Samoa, tsibiran da ba wanda ya taɓa zama a cikinsu.
