De Bijbel in de kunst · Johannes

De kruisiging met de Maagd, de heilige Johannes, de heilige Hiëronymus en de heilige Maria Magdalena

Perugino · c. 1482/1485
National Gallery of Art, Washington

Pietro Perugino schilderde dit kleine drieluik in het begin van de jaren 1480, waarschijnlijk voor Bartolommeo Bartoli, bisschop van Cagli, die het aan een kerk in San Gimignano schonk. In de negentiende eeuw dacht men dat het van Perugino’s leerling Rafaël was; het hing in de Hermitage voordat Andrew Mellon het in 1931 kocht.

Er is geen menigte en geen geweld. Maria en Johannes staan stil aan de voet van het kruis, en de heiligen op de zijpanelen staan in hetzelfde rustige landschap dat achter alle drie doorloopt.

Uit de tekst

Maria bij het kruis met de discipel dien Jezus liefhad (Johannes 19:25–26)
“Vrouw, zie, uw zoon” (Johannes 19:26)
Maria Magdalena bij het kruis (Johannes 19:25)
Het opschrift van Pilatus op het kruis (Johannes 19:19)

Van de kunstenaar

De heilige Hiëronymus, die vier eeuwen later leefde, als kluizenaar met een leeuw — zoals schilders hem meestal afbeeldden
Een pot naast Maria Magdalena, haar gebruikelijke teken in de schilderkunst
Het opschrift ingekort tot de letters INRI
Een vredig Italiaans landschap met een rivier en een verre stad

Details

Het kruis

Jezus aan het kruis tegen een heldere hemel, een witte doek wappert aan Zijn zijde.

Maria

In een donkerblauwe mantel, de handen gevouwen, het hoofd gebogen.

Johannes

In een rode mantel, de handen gevouwen, omhoog kijkend.

De heilige Hiëronymus

Een oude kluizenaar met een staf; achter hem staat een kleine leeuw.

Maria Magdalena

In groen en roze, de handen gevouwen; haar pot staat links op een rots.

Pietro Perugino, Umbrian, c. 1450–1523. National Gallery of Art, Washington (Andrew W. Mellon Collection, 1937.1.27.a-c) · Oil on panel transferred to canvas · NGA Open Access: "Images of these works are available free of charge for any use, commercial or non-commercial, under Creative Commons Zero (CC0)." (NGA open data: published_images.csv openaccess = 1)

De verzen

Joh 19:17–30En Hij, dragende Zijn kruis, ging uit naar de plaats, genaamd Hoofdschedelplaats, welke in het Hebreeuws genaamd wordt Golgotha; Alwaar zij Hem kruisten, en met Hem twee anderen, aan elke zijde een, en Jezus in het midden. En Pilatus schreef ook een opschrift, en zette dat op het kruis; en er was geschreven: JEZUS, DE NAZARENER, DE KONING DER JODEN. Dit opschrift dan lazen velen van de Joden; want de plaats, waar Jezus gekruist werd, was nabij de stad; en het was geschreven in het Hebreeuws, in het Grieks, en in het Latijn. De overpriesters dan der Joden zeiden tot Pilatus: Schrijf niet: De Koning der Joden; maar, dat Hij gezegd heeft: Ik ben de Koning der Joden. Pilatus antwoordde: Wat ik geschreven heb, dat heb ik geschreven. De krijgsknechten dan, als zij Jezus gekruist hadden, namen Zijn klederen, (en maakten vier delen, voor elken krijgsknecht een deel) en den rok. De rok nu was zonder naad, van boven af geheel geweven. Zij dan zeiden tot elkander: Laat ons dien niet scheuren, maar laat ons daarover loten, wiens die zijn zal; opdat de Schrift vervuld worde, die zegt: Zij hebben Mijn klederen onder zich verdeeld, en over Mijn kleding hebben zij het lot geworpen. Dit hebben dan de krijgsknechten gedaan. En bij het kruis van Jezus stonden Zijn moeder en Zijner moeders zuster, Maria, de vrouw van Klopas, en Maria Magdalena. Jezus nu, ziende Zijn moeder, en den discipel, dien Hij liefhad, daarbij staande, zeide tot Zijn moeder: Vrouw, zie, uw zoon. Daarna zeide Hij tot den discipel: Zie, uw moeder. En van die ure aan nam haar de discipel in zijn huis. Hierna Jezus, wetende, dat nu alles volbracht was, opdat de Schrift zou vervuld worden, zeide: Mij dorst. Daar stond dan een vat vol ediks, en zij vulden een spons met edik, en omlegden ze met hysop, en brachten ze aan Zijn mond. Toen Jezus dan den edik genomen had, zeide Hij: Het is volbracht! En het hoofd buigende, gaf den geest.

Bekijk het op de site van het museum