De Bijbel in de kunst · 1 Koningen

Salomo en de koningin van Scheba

Kring van Jan van Scorel · c. 1540–1545
Rijksmuseum, Amsterdam

Dit brede paneel, bijna twee meter breed, werd rond 1540–1545 in de Nederlanden geschilderd door een kunstenaar uit de kring van Jan van Scorel uit Utrecht, van wie de naam niet bekend is. Het werd in 1878 gevonden op de zolder van het provinciehuis in Groningen.

De gekroonde koningin van Scheba knielt voor Salomo, die rechts op een troon zit tussen wachters en raadslieden. Haar hofdames houden haar brokaten sleep op en brengen gouden vaten, knechten links sjouwen kisten en zakken, en daarachter rijst een verzonnen stad van koepels en torens op.

Uit de tekst

De koningin die komt met goud, specerijen en kostelijk gesteente (1 Koningen 10:2)
Haar geschenken aan de koning (1 Koningen 10:10)
De knechten en dienaren van Salomo die rondom hem staan (1 Koningen 10:5)

Van de kunstenaar

Jeruzalem als een renaissancestad van koepels, een torenspits en ronde tempels
De koningin geknield — de tekst zegt niet dat zij knielde
Een witte hond die aan de voet van de troon slaapt
Een geschilderd opschrift dat de hoofdstukken uit Koningen, Mattheüs en Lukas noemt waarin de koningin voorkomt

Details

De koningin

Gekroond knielt zij, één hand op haar borst.

Salomo

De witbebaarde koning op zijn troon steekt zijn hand naar haar uit.

Slapend

Een witte hond slaapt aan de voet van de troon.

Een gouden beker

Een van haar hofdames draagt een gouden dekselbeker.

De geschenken

Knechten dragen kisten en zware zakken binnen.

Het opschrift

“III Reg. X / Math. XII / Luc. XI” — hoofdstukken waarin de koningin voorkomt.

Circle of Jan van Scorel, Netherlandish (the attribution to Jan Swart van Groningen is rejected). Rijksmuseum, Amsterdam (SK-A-669; on loan to the Groninger Museum since 1959) · Oil on panel · Image: "Public Domain" (https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/); object metadata: CC0 1.0 (https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/) — Rijksmuseum Linked Art record.

De verzen

1 Kon 10:1–10En toen de koningin van Scheba het gerucht van Salomo hoorde, aangaande den Naam des HEEREN, kwam zij, om hem met raadselen te verzoeken. En zij kwam te Jeruzalem, met een zeer zwaar heir, met kemelen, dragende specerijen, en zeer veel gouds, en kostelijk gesteente; en zij kwam tot Salomo, en sprak tot hem al wat in haar hart was. En Salomo verklaarde haar al haar woorden; geen ding was er verborgen voor den koning, dat hij haar niet verklaarde. Als nu de koningin van Scheba zag al de wijsheid van Salomo, en het huis, hetwelk hij gebouwd had, En de spijze zijner tafel, en het zitten zijner knechten, en het staan zijner dienaren, en hun kledingen, en zijn schenkers, en zijn opgang, waardoor hij henen opging in het huis des HEEREN, zo was in haar geen geest meer. En zij zeide tot den koning: Het woord is waarheid geweest, dat ik in mijn land gehoord heb, van uw zaken en van uw wijsheid. Ik heb die woorden niet geloofd, totdat ik gekomen ben, en mijn ogen dat gezien hebben; en zie, de helft is mij niet aangezegd; gij hebt met wijsheid en goed overtroffen het gerucht, dat ik gehoord heb. Welgelukzalig zijn uw mannen, welgelukzalig deze uw knechten, die gedurig voor uw aangezicht staan, die uw wijsheid horen! Geloofd zij de HEERE, uw God, Die behagen in u heeft gehad, om u op den troon van Israel te zetten! Omdat de HEERE Israel in eeuwigheid bemint, daarom heeft Hij u tot koning gesteld, om recht en gerechtigheid te doen. En zij gaf den koning honderd en twintig talenten gouds, en zeer veel specerijen, en kostelijk gesteente; als deze specerij, die de koningin van Scheba den koning Salomo gaf, is er nooit meer in menigte gekomen.

Bekijk het op de site van het museum