De Bijbel in de kunst · Daniël

Daniëls visioen van de vier dieren

Rembrandt · 1655
Rijksmuseum, Amsterdam

Deze plaat is een van de vier piepkleine platen die Rembrandt etste voor “Piedra gloriosa” (1655), een Spaans boek over het beeld uit de droom van Nebukadnezar door zijn Amsterdamse buurman, de rabbijn en drukker Menasseh ben Israël. Rembrandt brengt een heel hoofdstuk onder in een voorstelling van ongeveer 10 cm hoog.

Onderaan, in het donker, komen de vier dieren op: een gevleugelde leeuw op zijn achterpoten, een beer, een dier met veel koppen en een met hoorns. Boven hen zit in stralen van licht een figuur op een troon tussen menigten.

Uit de tekst

“En er klommen vier grote dieren op uit de zee” (Daniël 7:3)
Een leeuw met arendsvleugelen, op de voeten gesteld als een mens; een beer; een luipaard met vier hoofden; een dier met tien hoornen (Daniël 7:4–7)
De Oude van dagen zet Zich, en “duizendmaal duizenden dienden Hem” (Daniël 7:9–10)

Van de kunstenaar

De dieren op donkere grond in plaats van opstijgend uit een zee
De hemel als een ring van licht waaruit stralen neervallen

Details

De troon

Een heldere ring van licht boven een figuur op een troon; er vallen stralen uit omlaag.

In de straal

Onder de troon staat een figuur in het neervallende licht.

De gevleugelde leeuw

Hij staat rechtop op zijn achterpoten, de vleugels gespreid.

Hoorns

Rechts een dier met hoge hoorns.

Rembrandt van Rijn, Dutch, 1606–1669. Rijksmuseum, Amsterdam (Mr and Mrs De Bruijn-van der Leeuw Bequest, Muri, Switzerland; RP-P-1961-995) · Etching, burin and drypoint · Image: "Public Domain" (https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/); object metadata: CC0 1.0 (https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/) — Rijksmuseum Linked Art record.

De verzen

Dan 7:2–10Daniel antwoordde en zeide: Ik zag in mijn gezicht bij nacht, en ziet, de vier winden des hemels braken voort op de grote zee. En er klommen vier grote dieren op uit de zee, het ene van het andere verscheiden. Het eerste was als een leeuw, en het had arendsvleugelen; ik zag toe, totdat zijn vleugelen uitgeplukt waren, en het werd van de aarde opgeheven, en op de voeten gesteld, als een mens, en aan hetzelve werd eens mensen hart gegeven. Daarna, ziet, het andere dier, het tweede, was gelijk een beer, en stelde zich aan de ene zijde, en het had drie ribben in zijn muil tussen zijn tanden; en men zeide aldus tot hetzelve: Sta op, eet veel vlees. Daarna zag ik, en ziet, er was een ander dier, gelijk een luipaard, en het had vier vleugels eens vogels op zijn rug; ook had hetzelve dier vier hoofden, en aan hetzelve werd de heerschappij gegeven. Daarna zag ik in de nachtgezichten, en ziet, het vierde dier was schrikkelijk en gruwelijk, en zeer sterk; en het had grote ijzeren tanden, het at, en verbrijzelde, en vertrad het overige met zijn voeten; en het was verscheiden van al de dieren, die voor hetzelve geweest waren; en het had tien hoornen. Ik nam acht op de hoornen, en ziet, een andere kleine hoorn kwam op tussen dezelve, en drie uit de vorige hoornen werden uitgerukt voor denzelven; en ziet, in dienzelven hoorn waren ogen als mensenogen, en een mond, grote dingen sprekende. Dit zag ik, totdat er tronen gezet werden, en de Oude van dagen Zich zette, Wiens kleed wit was als de sneeuw, en het haar Zijns hoofds als zuivere wol; Zijn troon was vuurvonken, deszelfs raderen een brandend vuur. Een vurige rivier vloeide, en ging van voor Hem uit, duizendmaal duizenden dienden Hem, en tien duizendmaal tien duizenden stonden voor Hem; het gericht zette zich, en de boeken werden geopend.

Bekijk het op de site van het museum