De toren van Babel — Onbekende schilder, Brugge

De toren van Babel

Onbekende schilder, Brugge · c. 1490
Rijksmuseum, Amsterdam

Een van de vroegst bekende schilderijen van de toren van Babel, en een heel klein — ongeveer 20 bij 18 centimeter. Het werd waarschijnlijk rond 1490 in Brugge geschilderd; de naam van de schilder is niet bekend.

De toren is net begonnen, een vierkant bakstenen gebouw met rondboogvensters, en het schilderij gaat eigenlijk over het bouwen: een kraan en een takel bovenop, een plankier als oprit, paarden die een slee trekken, een kameel met een mand, mannen die graven, mengen en sjouwen. Het geeft een goed beeld van hoe een bouwplaats er in de late middeleeuwen uitzag.

Uit de tekst

Tichelstenen in plaats van steen en lijm in plaats van kalk (Genesis 11:3)

Een stad met een toren waarvan de top tot aan de hemel reikt (Genesis 11:4)

Van de kunstenaar

Een middeleeuwse bouwplaats met een kraan en een takel

Een haven met zeilschepen uit de vijftiende eeuw

Een koning in harnas die het werk gadeslaat — volgens joodse en christelijke overlevering Nimrod; Genesis noemt de bouwer niet

Details

De kraan

Een houten kraan en een hoge paal met touwen hijsen lasten naar boven.

Bovenop

Arbeiders metselen stenen langs de onafgemaakte muren.

De koning

Een lange gekroonde figuur met soldaten kijkt toe — de bouwer uit de overlevering.

Een kameel met een mand

Dieren dragen en slepen materiaal over het terrein.

Schepen

Een haven achter de toren, met schepen uit de tijd van de schilder zelf.

Anonymous painter, possibly Bruges. Rijksmuseum, Amsterdam (SK-A-2851; on loan to the Bonnefantenmuseum, Maastricht, since 2003) · Oil on panel · Image: "Public Domain" (https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/); object metadata: CC0 1.0 (https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/) — Rijksmuseum Linked Art record.

De verzen

Gen 11:1–9En de ganse aarde was van enerlei spraak en enerlei woorden. Maar het geschiedde, als zij tegen het oosten togen, dat zij een laagte vonden in het land Sinear; en zij woonden aldaar. En zij zeiden een ieder tot zijn naaste: Kom aan, laat ons tichelen strijken, en wel doorbranden! En de tichel was hun voor steen, en het lijm was hun voor leem. En zij zeiden: Kom aan, laat ons voor ons een stad bouwen, en een toren, welks opperste in den hemel zij, en laat ons een naam voor ons maken, opdat wij niet misschien over de ganse aarde verstrooid worden! Toen kwam de HEERE neder, om te bezien de stad en den toren, die de kinderen der mensen bouwden. En de HEERE zeide: Ziet, zij zijn enerlei volk, en hebben allen enerlei spraak; en dit is het, dat zij beginnen te maken; maar nu, zoude hun niet afgesneden worden al wat zij bedacht hebben te maken? Kom aan, laat Ons nedervaren, en laat Ons hun spraak aldaar verwarren, opdat iegelijk de spraak zijns naasten niet hore. Alzo verstrooide hen de HEERE van daar over de ganse aarde; en zij hielden op de stad te bouwen. Daarom noemde men haar naam Babel; want aldaar verwarde de HEERE de spraak der ganse aarde, en van daar verstrooide hen de HEERE over de ganse aarde.