Iná kan jó fún ọ̀pọ̀ ọjọ́, ó sì pa èyí tí ó pọ̀ nínú ìlú náà run. Òpìtàn náà Tacitus kọ̀wé pé Nero di ẹ̀bi rẹ̀ ru àwọn Kristẹni, ó sì pa ọ̀pọ̀ nínú wọn — inúnibíni àkọ́kọ́ tí a mọ̀ tí Romu ṣe sí àwọn Kristẹni.
Àkójọ Ìmọ̀ › Ní àkókò kan náà láyé
Nínú Bíbélì · Nǹkan bí ọdún 60–62 lẹ́yìn Kristi · Romu
Paulu ní Romu
Lẹ́yìn ọkọ̀ rírì ní Mẹlita, Paulu dé Romu, níbi tí ó gbé fún ọdún méjì lábẹ́ ìṣọ́, tí ó ń gba àwọn àlejò.
Ìṣe 28:11–31
Lẹ́yìn oṣù mẹ́ta, a wọ ọkọ̀ ojú omi kan èyí tí ó lo àkókò òtútù ní erékùṣù náà. Ó jẹ́ ọkọ̀ ojú omi ti Alekisandiria, èyí tí àmì rẹ̀ jẹ́ tí òrìṣà ìbejì ti Kasitoru òun Polukisu. Nígbà tí a sì gúnlẹ̀ ní Sirakusi, a gbé ibẹ̀ fún ọjọ́ mẹ́ta. Láti ibẹ̀ nígbà tí a lọ yíká; a dé Regiomu: nígbà tí ó sì di ọjọ́ kejì, afẹ́fẹ́ gúúsù bẹ̀rẹ̀ sí ní fẹ́, ní ọjọ́ kejì rẹ̀ a sì dé Puteoli. A sì rí àwọn arákùnrin kan níbẹ̀, tí wọ́n sì bẹ̀ wá láti bá wọn gbé fún ọjọ́ méje: bẹ́ẹ̀ ni a sì lọ sí ìhà Romu. Àwọn arákùnrin ibẹ̀ gbúròó pé a ń bọ̀, wọ́n sì rìnrìn àjò títí wọ́n fi dé Apii Foroni àti sí ilé èrò mẹ́ta láti pàdé wa: nígbà tí Paulu sì rí wọn, ó dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run, ó sì mú ọkàn le. Nígbà tí a sì dé Romu, olórí àwọn ọmọ-ogun fi àwọn òǹdè lé olórí ẹ̀ṣọ́ lọ́wọ́, ṣùgbọ́n wọ́n gba Paulu láààyè láti máa dágbé fún ara rẹ̀ pẹ̀lú ọmọ-ogun tí ó ń ṣọ́ ọ. Lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta, Paulu pe àwọn olórí Júù jọ. Nígbà tí wọ́n sì péjọ, ó wí fún wọn pé, “Ẹ̀yin ara, bí ó ti ṣe pé èmi kò ṣe ohun kan lòdì sí àwọn ènìyàn, tàbí sí àṣà àwọn baba wa, síbẹ̀ wọ́n fi mí lé àwọn ara Romu lọ́wọ́ ní òǹdè láti Jerusalẹmu wá. Nígbà tí wọ́n sì wádìí ọ̀ràn mi, wọ́n fẹ́ jọ̀wọ́ mi lọ́wọ́ lọ, nítorí tí wọn kò rí ẹ̀sùn kan tí ó tọ́ sí ikú pẹ̀lú mi. Ṣùgbọ́n nígbà tí àwọn Júù sọ̀rọ̀ lòdì sí i, èyí sún mí láti fi ọ̀ràn náà lọ Kesari, kì í ṣe pe mo ní ẹ̀sùn kan láti fi kan àwọn ènìyàn mi. Ǹjẹ́ nítorí ọ̀ràn yìí ni mo ṣe ránṣẹ́ pè yín, láti rí yín àti láti bá yín sọ̀rọ̀ nítorí pé, nítorí ìrètí Israẹli ni a ṣe fi ẹ̀wọ̀n yìí dè mí.” Wọ́n sì wí fún un pé, “Àwa kò rí ìwé gbà láti Judea nítorí rẹ, bẹ́ẹ̀ ni ẹnìkan nínú àwọn arákùnrin tí ó ti ibẹ̀ wá kò ròyìn, tàbí kí ó sọ̀rọ̀ ibi kan sí ọ. Ṣùgbọ́n àwa ń fẹ́ gbọ́ lẹ́nu rẹ ohun tí ìwọ rò nítorí bí ó ṣe ti ẹgbẹ́ ìlànà yìí ní, àwa mọ̀ pé, níbi gbogbo ni a ń sọ̀rọ̀ lòdì sí i.” Àwọn fi ẹnu kò lórí ọjọ́ tí wọn yóò ṣe ìpàdé pẹ̀lú Paulu, ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn ni ó tọ̀ ọ́ wa ni ilé àgbàwọ̀ rẹ̀; àwọn ẹni tí òun sọ àsọyé ọ̀rọ̀ ìjọba Ọlọ́run fún, ó ń yí wọn padà nípa ti Jesu láti inú òfin Mose àti àwọn wòlíì, láti òwúrọ̀ títí ó fi di àṣálẹ́. Àwọn ẹlòmíràn gba ohun tí ó wí gbọ́, bẹ́ẹ̀ ni àwọn ẹlòmíràn kò sì gbà á gbọ́. Nígbà tí ohùn wọn kò ṣọ̀kan láàrín ara wọn, wọ́n túká, lẹ́yìn ìgbà tí Paulu sọ̀rọ̀ kan pé, “Ẹ̀mí Mímọ́ sọ òtítọ́ fún àwọn baba yín nígbà tí ó sọ láti ẹnu wòlíì Isaiah wí pé: “ ‘Tọ àwọn ènìyàn wọ̀nyí lọ, kí ó sì wí pé, “Ní gbígbọ́ ẹ̀yin yóò gbọ́, kì yóò sì yé e yín; à ti ní rí rí ẹ̀yin yóò rí, ẹ̀yin kì yóò sí wòye.” Nítorí ti àyà àwọn ènìyàn yìí yigbì, etí wọn sì wúwo láti fi gbọ́, ojú wọn ni wọn sì ti di. Nítorí kí wọn má ba à fi ojú wọn rí, kí wọn kí ó má ba à fi etí wọn gbọ́, àti kí wọn má ba à fi ọkàn wọn mọ̀, kí wọn kí ó má ba à yípadà, àti kí èmi má ba à mú wọn láradá.’ “Ǹjẹ́ kí ẹ̀yin mọ́ èyí pé, a rán ìgbàlà Ọlọ́run sí àwọn kèfèrí wọ́n ó sì gbọ́!” Paulu sì gbé ilé àgbàwọ̀ rẹ̀ lọ́dún méjì gbáko, ó sì ń gbà gbogbo àwọn tí ó wọlé tọ̀ ọ́ wá. Ó ń wàásù ìjọba Ọlọ́run, ó ń fi ìgboyà kọ́ni ní àwọn ohun tí i ṣe ti Jesu Kristi Olúwa, ẹnìkan kò si dá a lẹ́kun.Ní àkókò kan náà ní ayé
Ìṣe parí pẹ̀lú Paulu lábẹ́ ìṣọ́ ní Romu fún ọdún méjì, ní nǹkan bí ọdún 60–62 L.K., tí ó ń kọ́ni ní gbangba nínú ilé àgbàwọ̀ (Ìṣe 28:30–31). Olú-ọba nígbà náà ni Nero. Báyìí ni ayé rí ní àwọn ọdún 60 L.K.
Giriki àti RomuIná Ńlá ti Romuoṣù Keje 64 L.K.
Giriki àti RomuÌṣọ̀tẹ̀ Boudica60/61 L.K.
Ní Britain, Ayaba Boudica ti àwọn Iceni darí ìṣọ̀tẹ̀ ńlá kan, ó sì dáná sun Londinium — ìlú Romu tuntun tí ó di London — kí àwọn ará Romu tó ṣẹ́gun rẹ̀.
EjibitiẸ̀rọ omi gbígbóná Heronǹkan bí 62 L.K.
Ní Alẹkisáńdíríà, onímọ̀ ẹ̀rọ náà Hero ṣàpèjúwe bọ́ọ̀lù kan tí èéfín omi gbígbóná ń yí, àti ẹ̀rọ tí afẹ́fẹ́ àti omi ń mú ṣiṣẹ́. A sábà máa ń mọ ìgbà rẹ̀ nípa òṣùpá-dídì kan tí ó dárúkọ, tí ó bá ọ̀kan mu ní ọdún 62 L.K.
ṢáínàẸ̀sìn Buddha dé China68 L.K. (gẹ́gẹ́ bí àṣà)
Gẹ́gẹ́ bí àṣà China, olú-ọba Han náà Ming lá àlá nípa ère wúrà kan, ó sì rán àwọn aṣojú lọ sí ìwọ̀-oòrùn. Wọ́n padà pẹ̀lú àwọn ajẹ́jẹ̀ẹ́ ẹ̀sìn Buddha àti ìwé wọn, a sì kọ́ Tẹmpili Ẹṣin Funfun fún wọn ní Luoyang — tẹmpili Buddha àkọ́kọ́ ní China.
ÍńdíàIlẹ̀ Ọba Kushanláti nǹkan bí 30 L.K.
Àwọn ọba Kushan láti Àárín Éṣíà kọ́ ilẹ̀ ọba kan tí ó nà kọjá Afghanistan, Pakistan àti àríwá India òde òní. Ilẹ̀ wọn wà lórí àwọn ọ̀nà tí ó so Romu, India àti China pọ̀.
Ìlà-oòrùn Yúróòpù àti pápá ẹ̀gàn ńláAnderu lórí Dnieper (àṣà)àṣà tí a kọ sílẹ̀ ní nǹkan bí 1110 L.K.
Ìwé Ìtàn Àkọ́kọ́ ti Kyiv, tí a kó jọ ní nǹkan bí ọdún 1110, sọ pé àpọ́sítélì Anderu fi ọkọ̀ gòkè lọ ní odò Dnieper, ó gbé àgbélébùú kan ró lórí àwọn òkè níbi tí Kyiv yóò wà, ó sì sọ tẹ́lẹ̀ pé ìlú ńlá kan yóò wà níbẹ̀. Àwọn òpìtàn ka èyí sí àlọ́; àṣà kan tí ó pẹ́ jù bẹ́ẹ̀ lọ sọ pé Scythia ni ibi iṣẹ́ ìránṣẹ́ Anderu.
