Augustu, olú-ọba Romu àkọ́kọ́ (27 Ṣ.K. – 14 L.K.), tún àwọn ẹkùn àti owó orí wọn ṣètò; Luku fi ìbí Jesu sí ìgbà ìjọba rẹ̀. Ọmọ ìyàwó rẹ̀ Tiberiu (14–37 L.K.) ló jọba ní ìgbà iṣẹ́ ìránṣẹ́ Jesu; Luku 3:1 fi Johanu Onítẹ̀bọmi sí ọdún kẹẹ̀ẹ́dógún Tiberiu.
Àkójọ Ìmọ̀ › Ní àkókò kan náà láyé
Nínú Bíbélì · Nǹkan bí 6–4 ṣáájú Kristi · Bẹtilẹhẹmu
A bí Jesu
Nígbà ìkànìyàn Romu kan, a bí Jesu ní Bẹtilẹhẹmu, ìlú Dafidi, àwọn olùṣọ́-àgùntàn sì wá láti rí i. Herodu Ńlá kú ní 4 ṣáájú Kristi.
Lk 2:1–20
Ó sì ṣe ní ọjọ́ wọ̀n-ọn-nì, àṣẹ ti ọ̀dọ̀ Kesari Augustu jáde wá pé, kí a kọ orúkọ gbogbo ayé sínú ìwé. (Èyí ni ìkọ sínú ìwé èkínní tí a ṣe nígbà tí Kirene fi jẹ baálẹ̀ Siria.) Gbogbo àwọn ènìyàn sì lọ láti kọ orúkọ wọn sínú ìwé, olúkúlùkù sí ìlú ara rẹ̀. Josẹfu pẹ̀lú sì gòkè láti Nasareti ni Galili, sí ìlú Dafidi ní Judea, tí à ń pè ní Bẹtilẹhẹmu; nítorí ti ìran àti ìdílé Dafidi ní í ṣe, láti kọ orúkọ rẹ̀, pẹ̀lú Maria aya rẹ̀ àfẹ́sọ́nà, tí oyún rẹ̀ ti tó bí. Ó sì ṣe, nígbà tí wọ́n wà níbẹ̀, ọjọ́ rẹ̀ pé tí òun yóò bí. Ó sì bí àkọ́bí rẹ̀ ọmọkùnrin, ó sì fi ọ̀já wé e, ó sì tẹ́ ẹ sínú ibùjẹ ẹran; nítorí tí ààyè kò sí fún wọn nínú ilé èrò. Àwọn olùṣọ́-àgùntàn ń bẹ tí wọ́n ń gbé ní ìlú náà, wọ́n ń ṣọ́ agbo àgùntàn wọn ní òru ní pápá tí wọ́n ń gbé. Angẹli Olúwa sì yọ sí wọn, ògo Olúwa sì ràn yí wọn ká, ẹ̀rù sì bà wọ́n gidigidi. Angẹli náà sì wí fún wọn pé, “Má bẹ̀rù: sá wò ó, mo mú ìyìnrere ayọ̀ ńlá fún yín wá, tí yóò ṣe ti ènìyàn gbogbo. Nítorí a ti bí Olùgbàlà fún yín lónìí ní ìlú Dafidi, tí í ṣe Kristi Olúwa. Èyí ni yóò sì ṣe àmì fún yín; ẹ̀yin yóò rí ọmọ ọwọ́ tí a fi ọ̀já wé, ó dùbúlẹ̀ ní ibùjẹ ẹran.” Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ọ̀run sì darapọ̀ mọ́ angẹli náà ní òjijì, wọ́n ń yin Ọlọ́run, wí pé, “Ògo ni fún Ọlọ́run lókè ọ̀run, àti ní ayé àlàáfíà, ìfẹ́ inú rere sí ènìyàn.” Ó sì ṣe, nígbà tí àwọn angẹli náà padà kúrò lọ́dọ̀ wọn lọ sí ọ̀run, àwọn olùṣọ́-àgùntàn náà bá ara wọn sọ pé, “Ẹ jẹ́ kí á lọ tààrà sí Bẹtilẹhẹmu, kí á lè rí ohun tí ó ṣẹ̀, tí Olúwa fihàn fún wa.” Wọ́n sì wá lọ́gán, wọ́n sì rí Maria àti Josẹfu, àti ọmọ ọwọ́ náà, ó dùbúlẹ̀ nínú ibùjẹ ẹran. Nígbà tí wọ́n sì ti rí i, wọ́n sọ ohun tí a ti wí fún wọn nípa ti ọmọ yìí. Ẹnu sì ya gbogbo àwọn tí ó gbọ́ sí nǹkan wọ̀nyí tí a ti wí fún wọn láti ọ̀dọ̀ àwọn olùṣọ́-àgùntàn wá. Ṣùgbọ́n Maria pa gbogbo nǹkan wọ̀nyí mọ́, ó ń rò wọ́n nínú ọkàn rẹ̀. Àwọn olùṣọ́-àgùntàn sì padà lọ, wọ́n ń fi ògo fún Ọlọ́run, wọ́n sì yìn ín, nítorí ohun gbogbo tí wọ́n ti gbọ́ àti tí wọ́n ti rí, bí a ti wí i fún wọn.Ní àkókò kan náà ní ayé
A bí Jesu ní ìgbà ìjọba olú-ọba Augustu (Luku 2:1), ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ láàrín ọdún 6 àti 4 Ṣ.K. — ṣáájú ikú Herodu Ńlá, tí a sábà máa ń fi sí ọdún 4 Ṣ.K. — ó sì kọ́ni ní ìgbà ìjọba Tiberiu (Luku 3:1). Báyìí ni ayé rí ní ìgbà ayé rẹ̀.
Giriki àti RomuAugustu àti Tiberiu27 Ṣ.K. – 37 L.K.
ṢáínàÀwọn Han àti Ọ̀nà Sílíkì206 Ṣ.K. – 220 L.K.
China lábẹ́ ìdílé ọba Han ní iye ènìyàn tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ti Ilẹ̀ Ọba Romu — ìkànìyàn ọdún 2 L.K. ka nǹkan bí mílíọ̀nù 57. Àwọn èrò oníbàákasẹ ń kó sílíkì China lọ sí ìwọ̀-oòrùn gba Ọ̀nà Sílíkì; àwọn ará Romu ń wọ̀ ọ́ láìmọ púpọ̀ nípa ilẹ̀ tí ó ti wá.
ÍńdíàRomu ń ṣòwò pẹ̀lú Indiaọ̀rúndún 1 L.K.
Ọkọ̀ ojú omi Giriki àti Romu ń la Òkun Arabia kọjá pẹ̀lú afẹ́fẹ́ monsoon lọ sí èbúté bí Muziris ní gúúsù India, láti ra ata àti èròjà olóòórùn. A ti rí ọ̀pọ̀ owó ẹyọ Romu ti Augustu àti Tiberiu tí a kó pamọ́ ní gúúsù India.
Àwọn ilẹ̀ Amẹ́ríkàTeotihuacanláti nǹkan bí 100 Ṣ.K.
Ní Àfonífojì Mexico, Teotihuacan ń dàgbà di ọ̀kan nínú àwọn ìlú tí ó tóbi jùlọ ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà àtijọ́. A kọ́ Pírámídì Oòrùn ńlá rẹ̀ ní ọ̀rúndún méjì tí ó tẹ̀lé e.
Ìlà-oòrùn Yúróòpù àti pápá ẹ̀gàn ńláÀwọn Sarmatia lórí pápá ìjẹkoọ̀rúndún 1 L.K.
Àwọn Sarmatia, arìnrìn-àjò ẹlẹ́ṣin tí ó jẹ́ ìbátan àwọn Scythia, ló ni pápá ìjẹko láti Don dé Danube báyìí. Àwọn Scythia tí ó kẹ́yìn ní ìjọba kékeré kan ní Crimea.
Ìlà-oòrùn Yúróòpù àti pápá ẹ̀gàn ńláÀwọn ìlú Giriki ní Crimeaọ̀rúndún 1 L.K.
Ní etí òkun Crimea ni àwọn ìlú Giriki àtijọ́ wà: Chersonesus, nítòsí Sevastopol òde òní, àti Panticapaeum, olú ìlú Ìjọba Bosporus, tí àwọn ọba rẹ̀ ń jọba gẹ́gẹ́ bí alájọṣe Romu.
Ìlà-oòrùn Yúróòpù àti pápá ẹ̀gàn ńláA kò tí ì dárúkọ àwọn Slava kọ́kọ́ dárúkọ wọn ní ọ̀rúndún 6 L.K.
Kò sí orísun ìkọ̀wé kankan ní ìgbà Jesu tí ó dárúkọ àwọn Slav. Wọ́n kọ́kọ́ fara hàn ní kedere ní ọ̀rúndún kẹfà L.K., nínú ìtàn àwọn Goth tí Jordanes kọ àti nínú ìwé Procopius. Ibi tí àwọn baba ńlá wọn ń gbé ní ọ̀rúndún kìn-ín-ní jẹ́ ọ̀rọ̀ àríyànjiyàn láàrín àwọn òpìtàn àti awalẹ̀pìtàn.
EjibitiEjibiti, ẹkùn Romuláti 30 Ṣ.K.
Lẹ́yìn ikú Cleopatra ní ọdún 30 Ṣ.K., Ejibiti di ẹkùn Romu, ọkà rẹ̀ sì ń bọ́ ìlú Romu. Matiu sọ nípa ìdílé Jesu tí ó sá lọ síbẹ̀; Alẹkisáńdíríà ní ọ̀kan nínú àwọn àwùjọ Júù tí ó tóbi jùlọ ní ìgbà náà.
