Hoogmoed

In de Bijbel is hoogmoed “hoog” zijn – verheven in hart en ogen, boven anderen en tegenover God. “Hovaardigheid is voor de verbreking, en hoogheid des geestes voor den val,” zegt Spreuken 16:18, en “hoge ogen” staan voorop onder wat de HEERE haat (Spreuken 6:17). Latere lezers zagen hoogmoed in twee verhalen. Bij Babel zeiden de bouwers: “laat ons voor ons een stad bouwen, en een toren, welks opperste in den hemel zij, en laat ons een naam voor ons maken” (Genesis 11:4). Nebukadnezar keek naar zijn stad en zei: “Is dit niet het grote Babel, dat ik gebouwd heb” (Daniël 4:30); hij verloor zijn koninkrijk voor een tijd en prees daarna den Koning des hemels, want “Hij is machtig te vernederen degenen, die in hoogmoed wandelen” (Daniël 4:37).

Gregorius de Grote noemde hoogmoed de koningin en wortel van de andere ondeugden, en middeleeuwse schrijvers zetten hem vaak voorop. Er werd nederigheid tegenover gesteld. Dante maakt hoogmoed tot het eerste terras van zijn Louteringsberg, waar de hoogmoedigen gebogen onder zware stenen langs beeldhouwwerken van nederige daden lopen. Kunstenaars tekenden Hoogmoed als een rijk geklede vrouw met een spiegel en een pauw, de vogel die zijn staart spreidt om gezien te worden.