De Bijbel in de kunst · Richteren

Simson en Delila

Jan Lievens · c. 1626–1627 (the museum’s label gives c. 1631)
Rijksmuseum, Amsterdam

Jan Lievens schilderde dit doek aan het eind van de jaren 1620 in Leiden, toen hij en de jonge Rembrandt een atelier deelden en vaak dezelfde onderwerpen schilderden. Hij signeerde het met zijn monogram “IL”; een tijdlang droeg het ook een valse Rembrandt-signatuur.

Drie bijna levensgrote figuren vullen het doek. Simson, met ontbloot bovenlijf, slaapt met zijn hoofd op de schoot van Delila. Zij draait zich om naar een angstige Filistijn achter haar, die een grote schaar omhooghoudt.

Uit de tekst

Simson slapend op de knieën van Delila (Richteren 16:19)
Een man geroepen om zijn haar af te scheren (Richteren 16:19)
Het lange, ongeschoren haar van Simson (Richteren 16:17)

Van de kunstenaar

Een schaar in plaats van een scheermes — de tekst zegt “afscheren”
Delila met parels en in een satijnen jurk uit de jaren 1620
Een donkere, besloten kamer met maar drie figuren, van één kant belicht

Details

De schaar

De Filistijn houdt een grote schaar omhoog.

Bang

Hij staart met wijd opengesperde ogen voor zich uit, één hand geheven.

Delila

Parels in haar haar; zij kijkt om naar de man.

Haar hand

Haar andere hand is geheven.

Slapend

Simson slaapt op haar schoot, zijn lange haar over haar arm.

Jan Lievens, Dutch, 1607–1674. Rijksmuseum, Amsterdam (SK-A-1627) · Oil on canvas · Image: "Public Domain" (https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/); object metadata: CC0 1.0 (https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/) — Rijksmuseum Linked Art record.

De verzen

Recht 16:15–20Toen zeide zij tot hem: Hoe zult gij zeggen: Ik heb u lief, daar uw hart niet met mij is? Gij hebt nu driemaal met mij gespot, en mij niet verklaard, waarin uw grote kracht zij. En het geschiedde, als zij hem alle dagen met haar woorden perste, en hem moeilijk viel, dat zijn ziel verdrietig werd tot stervens toe; Zo verklaarde hij haar zijn ganse hart, en zeide tot haar: Er is nooit een scheermes op mijn hoofd gekomen, want ik ben een Nazireer Gods van mijn moeders buik af; indien ik geschoren wierd, zo zou mijn kracht van mij wijken, en ik zou zwak worden, en wezen als alle de mensen. Als nu Delila zag, dat hij haar zijn ganse hart verklaard had, zo zond zij heen, en riep de vorsten der Filistijnen, zeggende: Komt ditmaal op, want hij heeft mij zijn ganse hart verklaard. En de vorsten der Filistijnen kwamen tot haar op, en brachten dat geld in hun hand. Toen deed zij hem slapen op haar knieen, en riep een man en liet hem de zeven haarlokken zijns hoofds afscheren, en zij begon hem te plagen; en zijn kracht week van hem. En zij zeide: De Filistijnen over u, Simson! En hij ontwaakte uit zijn slaap, en zeide: Ik zal ditmaal uitgaan, als op andere malen, en mij uitschudden; want hij wist niet, dat de HEERE van hem geweken was.

Bekijk het op de site van het museum