Nebukadnessari tún Babeli kọ́ lọ́nà ńlá. A ti tún Ẹnu Ibodè Ishtar rẹ̀ kọ́ ní Berlin láti inú àwọn ẹ̀là tí a wà jáde — ẹnu ibodè tí a fi bíríkì aláró dídán àti ọ̀wọ́ akọ màlúù àti dírágónì ṣe lọ́ṣọ̀ọ́.
Àkójọ Ìmọ̀ › Ní àkókò kan náà láyé
Nínú Bíbélì · 587/586 ṣáájú Kristi · Jerusalẹmu
Ìṣubú Jerusalẹmu
Ọmọ-ogun Babeli ti Nebukadnessari wọ Jerusalẹmu, wọ́n sun tẹmpili, wọ́n sì kó àwọn ènìyàn lọ sí ìgbèkùn.
2Ọb 25:1–21
Nígbà tí ó di ọdún kẹsànán ìjọba Sedekiah. Ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá, Nebukadnessari ọba Babeli yan lọ sí Jerusalẹmu pẹ̀lú gbogbo àwọn ogun rẹ̀. Ó sì pàgọ́ sí ìta ìlú ó sì mu àwọn iṣẹ́ ìdọ̀tí fi yí gbogbo rẹ̀ ká. Ìlú náà sì wà ní ìhámọ́ lábẹ́ ìgbóguntì títí di ọdún kọkànlá ti ọba Sedekiah. Nígbà tí ó di ọjọ́ kẹsànán oṣù kẹrin, ìyàn tí mú ní ìlú tí ó jẹ́ wí pé kò sí oúnjẹ fún àwọn ènìyàn láti jẹ. Nígbà náà odi ìlú náà sì fọ́nká, gbogbo àwọn ọmọ-ogun sálọ ní òru láti ẹnu-ọ̀nà bodè láàrín ògiri méjì ní ẹgbẹ́ ọgbà ọba, àwọn ará Babeli wọ́n sì yí ìlú náà ká. Wọ́n sálọ sí ìkọjá Arabah. Ṣùgbọ́n ogun àwọn ará Kaldea sì lépa ọba, wọ́n sì lé e bá ní pẹ̀tẹ́lẹ̀ Jeriko. Gbogbo àwọn ọmọ-ogun rẹ̀ sì yà kúrò ní ọ̀dọ̀ rẹ̀, wọ́n sì túká, wọ́n sì mú un. Wọ́n sì mú lọ sí ọ̀dọ̀ ọba Babeli ní Ribla, níbi tí à ti ṣe ìdájọ́ lórí rẹ̀. Wọ́n sì pa ọmọ Sedekiah níwájú rẹ̀, wọ́n sì yọ ojú rẹ̀ jáde, wọn dè é pẹ̀lú ẹ̀wọ̀n idẹ wọ́n sì gbe é lọ sí Babeli. Ní ọjọ́ keje ní oṣù karùn-ún, ní ọdún kọkàndínlógún ti Nebukadnessari ọba Babeli, Nebusaradani olórí ẹ̀ṣọ́, ìránṣẹ́ ọba Babeli wá sí Jerusalẹmu; ó sì finá sí ilé Olúwa, ilé ọba àti gbogbo àwọn tí ó wà ní Jerusalẹmu àti gbogbo ilé ńlá ńlá ni ó dáná sun. Gbogbo àwọn ogun Babeli, tí ó wà lọ́dọ̀ olórí ẹ̀ṣọ́, wó ògiri tí ó yí Jerusalẹmu ká lulẹ̀. Nebusaradani olórí ẹ̀ṣọ́ kó gbogbo àwọn tálákà àti gbogbo àwọn tí ó kù ní ìlú, ní ìgbèkùn lọ sí Babeli, pẹ̀lú àwọn tí ó ya lọ, tí ó sì ya tọ ọba Babeli lọ, àti ìyókù àwọn ènìyàn náà. Ṣùgbọ́n olórí ẹ̀ṣọ́ fi àwọn tálákà ènìyàn ilẹ̀ náà sílẹ̀ láti máa bojútó àjàrà àti láti máa ṣe aroko. Àwọn ará Babeli fọ́ ọ̀wọ̀n idẹ wọ̀n-ọn-nì àti àwọn ìjókòó wọ̀n-ọn-nì, àti agbada idẹ títóbi wọ̀n-ọn-nì tí ń bẹ ní ilé Olúwa, àwọn ará Babeli fọ́ túútúú, wọ́n sì kó idẹ náà lọ sí Babeli. Wọ́n sì kó àwọn ìkòkò wọ̀n-ọn-nì, ọkọ́ wọ̀n-ọn-nì, ọ̀pá fìtílà wọ̀n-ọn-nì, síbí wọ̀n-ọn-nì àti gbogbo ohun èlò idẹ wọ̀n-ọn-nì tí wọ́n fi ṣiṣẹ́ lọ. Olórí ẹ̀ṣọ́ kó ohun ìfọnná wọ̀n-ọn-nì, àti ọpọ́n wọ̀n-ọn-nì, èyí tí wọ́n fi wúrà àti fàdákà ṣe lọ. Àwọn ọ̀wọ́n méjì, agbada ńlá kan, àti ìjókòó wọ̀n-ọn-nì tí Solomoni ti ṣe fún ilé Olúwa, idẹ ni gbogbo ohun èló wọ̀nyí, ó ju èyí tí a lé wọ́n lọ. Gíga ọ̀wọ́n kọ̀ọ̀kan jẹ́ ìgbọ̀nwọ́ méjìdínlógún, àti ọnà-orí rẹ̀ idẹ ni: àti gíga ọnà-orí náà ni ìgbọ̀nwọ́ mẹ́ta; àti iṣẹ́ híhun náà, àti àwọn pomegiranate tí ó wà lórí ọnà-orí náà yíká, gbogbo rẹ̀ ti idẹ ni: gẹ́gẹ́ bí ọ̀wọ́n yìí sì ni ọ̀wọ́n kejì pẹ̀lú iṣẹ́ híhun. Olórí àwọn ẹ̀ṣọ́ sì mú gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́wọ̀n, Seraiah olórí àwọn àlùfáà, Sefaniah àlùfáà kejì, àti àwọn olùṣọ́ ìloro mẹ́ta. Àti àwọn tí ó kù ní ìlú, ó mú ìwẹ̀fà kan tí ó fi se olórí àwọn ológun, àti ọkùnrin márùn-ún nínú àwọn tó ń gba ọba ní ìmọ̀ràn. Ó sì tún mú akọ̀wé olórí ogun, tí ó ń to àwọn ènìyàn ilẹ̀ náà àti ọgọ́ta nínú àwọn ènìyàn rẹ̀ tí wọ́n rí ní ìlú. Nebusaradani, olórí àwọn ẹ̀ṣọ́ kó gbogbo wọn, ó sì mú wọn tọ ọba Babeli wá ní Ribla. Níbẹ̀ ní Ribla, ní ilẹ̀ Hamati, ọba Babeli sì kọlù wọ́n. Bẹ́ẹ̀ ni a mú Juda kúrò ní ilẹ̀ rẹ̀.Ní àkókò kan náà ní ayé
Nebukadnessari ti Babeli gba Jerusalẹmu ní ọdún 597 Ṣ.K., ó sì pa á run ní ọdún 587 tàbí 586 Ṣ.K. (àwọn orísun gbà méjèèjì láàyè). Wàláà ìtàn Babeli kan tilẹ̀ sọ ọjọ́ ìgbà àkọ́kọ́ tí wọ́n gbà á: ọjọ́ kejì oṣù Addari, ní àárín oṣù Kẹta ọdún 597 Ṣ.K. Báyìí ni ayé rí ní àwọn ọdún wọ̀nyẹn.
Mesopotamia àti Ìlà-oòrùn NítòsíBabeli Nebukadnessarinǹkan bí 575 Ṣ.K.
Giriki àti RomuÒṣùpá tí ó bo oòrùn ní ìgbà Thales28 oṣù Karùn-ún 585 Ṣ.K.
Herodotus sọ pé onímọ̀ ọgbọ́n-orí náà Thales ti Miletus sọ tẹ́lẹ̀ pé òṣùpá yóò bo oòrùn, ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó dá ogun dúró láàrín àwọn ará Lidia àti àwọn ará Media; àwọn onímọ̀ ìràwọ̀ sọ pé ó jẹ́ ọjọ́ 28 oṣù Karùn-ún ọdún 585 Ṣ.K. Bóyá Thales sọ ọ́ tẹ́lẹ̀ lóòótọ́ jẹ́ ọ̀rọ̀ àríyànjiyàn.
Mesopotamia àti Ìlà-oòrùn NítòsíOwó ẹyọ àkọ́kọ́nǹkan bí 630–600 Ṣ.K.
Ní Lidia, ní ìwọ̀-oòrùn Turkey òde òní, a ṣe owó ẹyọ àkọ́kọ́ láti inú electrum, àdàlù wúrà àti fàdákà àdánidá, tí a tẹ àwòrán orí kìnnìún sí. Ṣáájú ìgbà náà, wọ́n ń wọn fàdákà, bí ọ̀rọ̀ náà ṣékélì, “òṣùwọ̀n”, ṣe ń rán wa létí.
EjibitiFarao Nekojọba 610–595 Ṣ.K.
Farao Neko Kejì, tí ó pa Ọba Josiah ní Megido (2 Ọba 23:29), bẹ̀rẹ̀ sí í gbẹ́ ipa odò láti Naili dé Òkun Pupa. Herodotus tún sọ pé àwọn atukọ̀ tí ó rán jáde fi ọkọ̀ yí Áfíríkà ká.
Ìlà-oòrùn Yúróòpù àti pápá ẹ̀gàn ńláÀwọn ìlú Giriki ní etí Òkun Dúdúnǹkan bí 600 Ṣ.K.
Àwọn Giriki láti Miletus tẹ ìlú òwò dó sí etí àríwá Òkun Dúdú: Panticapaeum, Kerch òde òní ní Crimea, ní nǹkan bí ọdún 600 Ṣ.K., àti Olbia nítòsí ẹnu odò Southern Bug ní Ukraine òde òní. Wọ́n ń fi wáìnì àti òróró olifi ṣòwò fún ọkà àti ẹja.
ÍńdíàÌjọba ńlá mẹ́rìndínlógúnnǹkan bí 600 Ṣ.K.
Ní àríwá India, ìjọba àti orílẹ̀-èdè olómìnira mẹ́rìndínlógún, àwọn Mahajanapadas, dìde ní àyíká àwọn ìlú tuntun lẹ́bàá Ganges àti àwọn odò tí ń ṣàn sínú rẹ̀. Ọ̀kan nínú wọn, Magadha, di ọkàn àwọn ilẹ̀ ọba ńlá àkọ́kọ́ ti India lẹ́yìn náà.
