Sekses nke Mbụ (486–465 BC) wakporo Griis, tụfuo ụgbọ mmiri agha ya na Salamis nʼafọ 480 BC. Nwa ya Ataksekses nke Mbụ (465–424 BC) bụ eze Nehemaya jeere ozi na Susa.
Ọba akwụkwọ ihe ọmụma › Nʼoge ahụ nʼụwa
Na Baịbụl · 445 BC · Jerusalem
Nehemaya na mgbidi ahụ
Nehemaya, onye na-ebu iko eze Peshịa, nyochara mgbidi Jerusalem dara ada nʼabalị, duzie ndị mmadụ nʼiwughachi ha.
Neh 2:11–20
E rutere m Jerusalem, nọdụkwa ebe ahụ mkpụrụ ụbọchị atọ, eji m abalị pụọ kpọrọ mmadụ ole na ole. O nwebeghị onye ọbụla m gwara ihe Chineke tinyere m nʼobi ime na Jerusalem. Ọ dịghị ịnyịnya ọzọ anyị ji ma ọ bụghị nke ahụ m na-agba. Nʼabalị a pụrụ m site nʼỌnụ ụzọ ama Ndagwurugwu ruo nʼisi iyi mmiri Nkịta ọhịa, sitekwa nʼebe ahụ ruo nʼỌnụ ụzọ ama ebe ikpofu ahịhịa. Anyị jegharịrị ịhụ ebe niile mgbidi Jerusalem dara ada, na ọnụ ụzọ ama ya niile nke ọkụ rere. Emesịa, ejeruru m ọnụ ụzọ nke dị nʼebe isi iyi dị, ruokwa nʼọdọ mmiri eze, ma ịnyịnya ibu m enweghị ike isite nʼebe ahụ gafee. Ya mere, ejiri m nʼabalị jeruo ndagwurugwu ahụ, leruo mgbidi ahụ anya. Emesịa, atụgharịrị m lọghachi site nʼọnụ ụzọ Ama ndagwurugwu. Ndịisi obodo amaghị ebe m gara maọbụ ihe m na-eme, nʼihi na agwabeghị m onye Juu ọbụla ihe m bu nʼobi, maọbụ ndị nchụaja, maọbụ ndị a na-asọpụrụ, maọbụ ndị ọchịchị obodo, maọbụ onye ọzọ ọbụla ndị ga-arụ ọrụ ahụ. Nʼikpeazụ, agwara m ha sị, “Unu maara nke ọma ihe dakwasịrị obodo anyị. Lee otu mgbidi ya si dakasịa, na otu ọnụ ụzọ ama ya si rechapụ ọkụ. Ka anyị wuzienụ mgbidi Jerusalem, si otu a wepụ ihe ihere a dịịrị anyị.” Akọọrọ m ha ọchịchọ ahụ Chineke tinyere m nʼobi na ihe mụ na eze kwuru, na otu o si kwadoo ihe m gwara ya. Ha zara m sị, “Ọ dị mma, ka anyị wugharịanụ mgbidi ahụ.” Ọrụ ahụ bidokwara na-atụfughị oge. Ma mgbe Sanbalat, onye Horon, na Tobaya, onyeozi ndị Amọn, na Geshem onye Arab, nụrụ ya, ha kwara anyị emo sị, “Gịnị bụ ihe nke a unu na-eme? Ọ bụ eze ka unu na-enupu isi megide?” Ma azara m ha sị, “Chineke nke eluigwe ga-eme ka ihe gara anyị nke ọma. Anyị onwe anyị bụ ndị ohu ya ga-amalite iwughachi mgbidi a, ma unu onwe unu, unu enweghị oke maọbụ ọnọdụ ziri ezi maọbụ ihe ncheta ọbụla nʼime Jerusalem.”Nʼotu oge ahụ nʼụwa
Nehemaya, onye na-ebunye eze Peshịa bụ Ataksekses nke Mbụ mmanya, bịara Jerusalem nʼafọ 445 BC, wughachi mgbidi ya. Otu ọgbọ tupu mgbe ahụ, eze nke Akwụkwọ Esta, Ahasuerọs, ka a na-ejikọkarị na Sekses nke Mbụ. Nke a bụ ụwa nke narị afọ nke 5 BC.
Mesopotemia na Ọwụwa Anyanwụ dị nsoSekses na Ataksekses486–424 BC
Gris na RomParthenon447–432 BC
Ka Nehemaya na-ewughachi mgbidi Jerusalem, Atens nʼokpuru Pericles na-ewu Parthenon nʼelu Acropolis ya, nke e bidoro nʼafọ 447 BC.
Ọwụwa anyanwụ Europe na ala ahịhịaHerodotus kọwara Dnieperihe dị ka 484–425 BC
Ọkà akụkọ ihe mere eme ndị Griik bụ Herodotus dere Histories ya, nnukwu akwụkwọ akụkọ ihe mere eme mbụ nke Ọdịda Anyanwụ. Nʼakwụkwọ nke 4, ọ na-akọwa ndị Scythia na Borysthenes — Dnieper — nke ọ kpọrọ osimiri na-emepụta ihe kachasị mgbe Naịl gasịrị. Eleghị anya ọ gara Olbia nso ọnụ ya.
IjiptNdị agha Juu nʼakụkụ Naịlnarị afọ nke 5 BC
Nʼagwaetiti Elephantine na Aswan, ndị agha Juu jeere ndị Peshịa ozi, nwekwa ụlọ arụsị nke ha. Akwụkwọ ozi Aramaik ha nke 407 BC kpọrọ aha ụmụ Sanbalat, gọvanọ Sameria — onye mmegide Nehemaya (Nehemaya 2:10).
ChinaOge Mba Na-alụ Aghasite nʼihe dị ka 475 BC
Na China, usoro ochie ahụ dara, ghọọ mba asaa na-asọ mpi. Nʼoge nsogbu a, ndị ọkà ihe ọmụma nke “Ụlọ Akwụkwọ Otu Narị” — ndị na-eso Confucius, Mozi na ndị nkuzi Dao — rụrịtara ụka banyere otu e si ebi ndụ na otu e si achị.
