Mmemme Nraranye

Mmemme Nraranye pụtara otu ugboro nʼAgba Ọhụrụ: ọ bụ oge oke oyi, Jisọs nọkwa na-ejegharị nʼogige ụlọnsọ, nʼịba Solomọn (Jọn 10:22–23). Mmemme ahụ na-echeta ihe mere na narị afọ nke 2 BC, nke a kọrọ na 1 Makabi, akwụkwọ dị na Baịbụl ndị Ọtọdọks na ndị Katọlik. Eze Seleucid bụ Antiochus nke Anọ Epiphanes machiri omenala ndị Juu, nʼafọ 167 BC kwa, o mere ka e jiri ebe ịchụ aja nke ụlọnsọ chụọ aja ndị ọgọ mmụọ. Mgbe Judas Makabi na ndị so ya weghachiri Jerusalem, ndị nchụaja mere ka ụlọnsọ dị ọcha, wuo ebe ịchụ aja nsure ọkụ ọhụrụ, weghachikwa ihe idobe oriọna, tebul na ebe ịchụ aja ụda na-esi isi ụtọ.

Nʼụbọchị nke iri abụọ na ise nke Kislev, ihe dị ka Disemba 164 BC, afọ atọ mgbe e merụrụ ya, a chụrụ aja ọzọ, e jikwa abụ, ụbọ akwara na ogene mee mmemme nraranye ebe ịchụ aja ahụ ụbọchị asatọ (1 Makabi 4:52–56). Judas na mkpọkọta ahụ kpebiri idebe ụbọchị asatọ ndị a kwa afọ. Ọkà akụkọ ihe mere eme ndị Juu bụ Josephus, na narị afọ nke 1 AD, na-akpọ mmemme ahụ “Ìhè”. Ọdịnala ndị Juu nke emesịa na-akọ maka obere ite mmanụ nke nwuru ọkụ ụbọchị asatọ, a na-amụnyekwa oriọna maọbụ kandụl nʼụlọ, otu ọzọ kwa abalị.