Ọ̀gágun ará Libia kan, Shoshenq Kìíní, di Farao, ó sì dá ìdílé ọba tuntun sílẹ̀. A sábà máa ń sọ pé òun ni Ṣiṣaki, ẹni tí ó kọlu Jerusalẹmu ní ọdún karùn-ún Rehoboamu ọmọ Solomoni (1 Ọba 14:25). Ní Karnak, ó kọ orúkọ àwọn ìlú tí ó kọlù ní Kenaani sílẹ̀.
Àkójọ Ìmọ̀ › Ní àkókò kan náà láyé
Nínú Bíbélì · Nǹkan bí 960 ṣáájú Kristi · Jerusalẹmu
Solomoni kọ́ tẹmpili
Ní ọdún kẹrin ìjọba rẹ̀, Solomoni bẹ̀rẹ̀ sí kọ́ tẹmpili ní Jerusalẹmu. Ilé náà gba ọdún méje.
1Ọb 6:1–14
Ní ìgbà tí ó pe ọ̀rìnlénírinwó ọdún (480) lẹ́yìn ìgbà tí àwọn ọmọ Israẹli ti jáde kúrò ní ilẹ̀ Ejibiti, ní ọdún kẹrin ìjọba Solomoni lórí Israẹli, ní oṣù Sifi, tí ń ṣe oṣù kejì, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí kọ́ ilé Olúwa. Ilé náà tí Solomoni ọba kọ́ fún Olúwa sì jẹ́ ọgọ́ta ìgbọ̀nwọ́ ní gígùn, ogún ìgbọ̀nwọ́ ní ìbú àti ọgbọ̀n ìgbọ̀nwọ́ ní gíga. Ìloro níwájú tẹmpili ilé náà, ogún ìgbọ̀nwọ́ ní gígùn rẹ̀, ìbú ilé náà, ìgbọ̀nwọ́ mẹ́wàá láti iwájú ilé náà. Ó sì ṣe fèrèsé tí kò fẹ̀ fún ilé náà. Lára ògiri ilé náà ni ó bu yàrá yíká; àti tẹmpili àti ibi mímọ́ jùlọ ni ó sì ṣe yàrá yíká. Yàrá ìsàlẹ̀ sì jẹ́ ìgbọ̀nwọ́ márùn-ún ní ìbú, ti àárín sì jẹ́ ìgbọ̀nwọ́ mẹ́fà ní ìbú, àti ẹ̀kẹta ìgbọ̀nwọ́ méje sì ni ìbú rẹ̀. Nítorí lóde ilé náà ni ó dín ìgbọ̀nwọ́ kọ̀ọ̀kan káàkiri, kí igi àjà kí ó má ba à wọ inú ògiri ilé náà. Ní kíkọ́ ilé náà, òkúta tí a ti gbẹ́ sílẹ̀ kí a tó mú un wá ibẹ̀ nìkan ni a lò, a kò sì gbúròó òòlù tàbí àáké tàbí ohun èlò irin kan nígbà tí a ń kọ́ ọ lọ́wọ́. Ẹnu-ọ̀nà yàrá ìsàlẹ̀ sì wà ní ìhà gúúsù ilé náà; wọ́n sì fi àtẹ̀gùn tí ó lórí gòkè sínú yàrá àárín, àti láti yàrá àárín bọ́ sínú ẹ̀kẹta. Bẹ́ẹ̀ ni ó kọ́ ilé náà, ó sì parí rẹ̀, ó sì bo ilé náà pẹ̀lú àwọn ìtí igi àti pákó kedari. Ó sì kọ́ yàrá ẹ̀gbẹ́ sí gbogbo ilé náà. Gígùn ọ̀kọ̀ọ̀kan sì jẹ́ ìgbọ̀nwọ́ márùn-ún, ó sì so wọ́n mọ́ ilé náà pẹ̀lú ìtì igi kedari. Ọ̀rọ̀ Olúwa sì tọ Solomoni wá wí pé, “Ní ti ilé yìí tí ìwọ ń kọ́ lọ́wọ́, bí ìwọ bá tẹ̀lé àṣẹ mi, tí ìwọ sì ṣe ìdájọ́ mi, tí o sì pa òfin mi mọ́ láti máa ṣe wọ́n, Èmi yóò mú ìlérí tí mo ti ṣe fún Dafidi baba rẹ̀ ṣẹ nípa rẹ̀. Èmi yóò sì máa gbé àárín àwọn ọmọ Israẹli, èmi kì ó sì kọ Israẹli ènìyàn mi.” Bẹ́ẹ̀ ni Solomoni kọ́ ilé náà, ó sì parí rẹ̀.Ní àkókò kan náà ní ayé
1 Ọba 6:1 fi ìbẹ̀rẹ̀ kíkọ́ tẹmpili sí ọdún kẹrin ìjọba Solomoni; gẹ́gẹ́ bí ìṣirò tí a sábà máa ń ṣe fún ìjọba àwọn ọba, ìyẹn jẹ́ nǹkan bí ọdún 966–960 Ṣ.K. A kò tí ì rí àkọlé kankan tí ó dárúkọ Solomoni, bí ìjọba rẹ̀ ṣe tóbi tó àti bí ó ṣe lọ́rọ̀ tó sì jẹ́ ọ̀rọ̀ àríyànjiyàn láàrín àwọn òpìtàn àti àwọn awalẹ̀pìtàn. Báyìí ni ayé rí ní ọ̀rúndún kẹwàá Ṣ.K.
EjibitiṢiṣakijọba nǹkan bí 943–922 Ṣ.K.
Mesopotamia àti Ìlà-oòrùn NítòsíKàlẹ́ńdà àgbẹ̀ọ̀rúndún 10 Ṣ.K.
Wàláà òkúta ẹfun kékeré kan tí a rí ní Geseri to ọdún iṣẹ́ oko lẹ́sẹẹsẹ ní oṣù-oṣù: kíkórè olifi, fífúnrúgbìn, gbíngbìn tí ó pẹ́, ọ̀gbọ̀, ọkà barle, ìkórè, rírẹ́ àjàrà àti èso ẹ̀ẹ̀rùn. Bóyá iṣẹ́ ìdánrawò ìkọ̀wé ni, ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn àkọlé tí ó pẹ́ jùlọ ní èdè Heberu tàbí èdè kan tí ó súnmọ́ ọn pẹ́kípẹ́kí; ó wà ní Istanbul báyìí.
Mesopotamia àti Ìlà-oòrùn NítòsíAsiria tún dìdeláti 911 Ṣ.K.
Lẹ́yìn ọ̀rúndún méjì àìlera, Ọba Adad-nirari Kejì bẹ̀rẹ̀ ogun ọlọ́dọọdún tí ó tún agbára Asiria kọ́. Ilẹ̀ Ọba Asiria Tuntun yóò jẹ gàba lórí Ìlà-oòrùn Nítòsí fún ọ̀ọ́dúnrún ọdún, títí di ọdún 609 Ṣ.K. — ilẹ̀ ọba ìgbà Jona àti Isaiah.
ṢáínàÀwọn orin China tí ó pẹ́ jùlọnǹkan bí 1000–600 Ṣ.K.
Àwọn ewì tí ó pẹ́ jùlọ nínú Ìwé Orin, àkójọ ewì àkọ́kọ́ ti China, wá láti àwọn ọ̀rúndún wọ̀nyí: orin iṣẹ́ oko, ìfẹ́sọ́nà, àsè, ọdẹ àti ogun, tí a ń kọ ní ààfin Zhou àti ní àwọn ìletò.
Giriki àti RomuÌsìnkú ọlọ́lá ní Lefkandinǹkan bí 950 Ṣ.K.
Ní Lefkandi ní erékùṣù Euboea ti Giriki, a sin ọkùnrin kan àti obìnrin kan sábẹ́ ilé gígùn kan pẹ̀lú ẹṣin mẹ́rin, ohun ọ̀ṣọ́ wúrà àti ẹrù láti Saipurọsi àti Ìlà-oòrùn Nítòsí — àmì pé òwò ṣì ń lọ àní ní “Ìgbà Òkùnkùn” Giriki.
Àwọn ilẹ̀ Amẹ́ríkàGbàgede Maya ìjímìjínǹkan bí 1000 Ṣ.K.
Ní Ceibal ní Guatemala, àwọn Maya ìjímìjí ṣe gbàgede àti pèpéle ààtò kan ní nǹkan bí ọdún 1000 Ṣ.K., kí wọ́n tó máa gbé ní àwọn ìlú ńlá — ọ̀kan nínú àwọn ilé gbogbo ènìyàn Maya tí ó pẹ́ jùlọ tí a mọ̀.
