Àwọn ará Asiria ń sọ ọdún kọ̀ọ̀kan ní orúkọ ìjòyè kan. Ní ọdún Bur-Sagale, wọ́n kọ̀wé nípa òṣùpá tí ó bo oòrùn, èyí tí àwọn onímọ̀ ìràwọ̀ sọ pé ó jẹ́ ọjọ́ 15 oṣù Kẹfà ọdún 763 Ṣ.K. Èyí fi ìdí àkọsílẹ̀ ọdún Asiria múlẹ̀ — àti pẹ̀lú rẹ̀ ìgbà tí Asiria dárúkọ Ahabu àti Jehu, tí ó fi ìdí ọjọ́ àwọn ọba Israẹli múlẹ̀.
Àkójọ Ìmọ̀ › Ní àkókò kan náà láyé
Nínú Bíbélì · Ọ̀rúndún kẹjọ ṣáájú Kristi · Ninefe, ní Asiria
Jona ní Ninefe
Jona wàásù ní Ninefe, ìlú ńlá ilẹ̀ ọba Asiria lórí odò Tigirisi, ìlú náà sì ronúpìwàdà.
Jon 3:1–10
Ọ̀rọ̀ Olúwa sì tọ Jona wá nígbà kejì wí pé: “Dìde lọ sí Ninefe, ìlú ńlá a nì, kí o sì kéde sí i, ìkéde tí mo sọ fún ọ.” Jona sì dìde ó lọ sí Ninefe gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Olúwa. Ninefe jẹ́ ìlú títóbi gidigidi, ó tó ìrìn ọjọ́ mẹ́ta. Jona sì bẹ̀rẹ̀ sí wọ ìlú náà lọ ní ìrìn ọjọ́ kan, ó sì ń kéde, ó sì wí pé, “Níwọ́n ogójì ọjọ́ sí i, a ó bi Ninefe wó.” Àwọn ènìyàn Ninefe sì gba Ọlọ́run gbọ́. Wọ́n sì kéde àwẹ̀, gbogbo wọ́n sì wọ aṣọ ọ̀fọ̀, bẹ̀rẹ̀ láti orí ọmọdé títí dé orí àgbà wọn. Ọ̀rọ̀ náà sì dé ọ̀dọ̀ ọba Ninefe, ó sì dìde kúrò lórí ìtẹ́ rẹ̀, ó sì bọ́ aṣọ ìgúnwà rẹ̀ kúrò lára rẹ̀, ó sì da aṣọ ọ̀fọ̀ bora, ó sì jókòó nínú eérú. Nígbà náà ní ó kéde rẹ̀ ni Ninefe pé, “Kí a la Ninefe já nípa àṣẹ ọba, àti àwọn àgbàgbà rẹ̀ pé: “Má ṣe jẹ́ kí ènìyàn, tàbí ẹranko, ọ̀wọ́ ẹran tàbí agbo ẹran, tọ́ ohunkóhun wò, má jẹ́ kí wọn jẹ tàbí mu omi. Ṣùgbọ́n jẹ́ kí ènìyàn àti ẹranko da aṣọ ọ̀fọ̀ bo ara, kí wọn sì kígbe kíkan sí Ọlọ́run, sì jẹ́ kí wọn yípadà, olúkúlùkù kúrò ní ọ̀nà ibi rẹ̀ àti kúrò ní ìwà ìpa tí ó wà lọ́wọ́ wọn. Ta ni ó lè mọ̀ bí Ọlọ́run yóò yípadà kí ó sì ronúpìwàdà, kí ó sì yípadà kúrò ní ìbínú gbígbóná rẹ̀, kí àwa má ṣègbé?” Ọlọ́run sì rí ìṣe wọn pé wọ́n yípadà kúrò ní ọ̀nà ibi wọn, Ọlọ́run sì ronúpìwàdà ibi tí òun ti wí pé òun yóò ṣe sí wọn, òun kò sì ṣe e mọ́.Ní àkókò kan náà ní ayé
2 Ọba 14:25 fi wòlíì Jona sí ìgbà ìjọba Jeroboamu Kejì ti Israẹli (nǹkan bí 786–746 Ṣ.K.), ìgbà àwọn wòlíì Amosi àti Hosea, nígbà tí Asiria jẹ́ agbára ńlá ti Ìlà-oòrùn. Báyìí ni ayé rí ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹjọ Ṣ.K.
Mesopotamia àti Ìlà-oòrùn NítòsíÒṣùpá bo oòrùn, ó sì fi ìdí ọjọ́ múlẹ̀15 oṣù Kẹfà 763 Ṣ.K.
Giriki àti RomuEré Olympic àkọ́kọ́776 Ṣ.K. (ọjọ́ àtọwọ́dọ́wọ́)
Àkọsílẹ̀ Giriki ti ìgbà ẹ̀yìn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú eré ìsáré kan ní Olympia ní ọdún 776 Ṣ.K., àwọn Giriki sì bẹ̀rẹ̀ sí í ka ọdún ní “Olympiad” ọlọ́dún mẹ́rin. Ní ìgbà Amosi àti Hosea, eré náà ṣì jẹ́ àjọ̀dún kékeré.
ṢáínàÀwọn Zhou ṣí lọ sí ìlà-oòrùn771 Ṣ.K.
Àwọn arìnrìn-àjò darandaran kó olú ìlú Zhou ní ìwọ̀-oòrùn, ààfin ọba sì ṣí lọ sí ìlà-oòrùn ní Luoyang. Àwọn ọba pa oyè wọn mọ́ ṣùgbọ́n wọ́n pàdánù agbára gidi, ìgbà “Ìrúwé àti Ìwọ́wé” ti China, ìgbà àwọn ìpínlẹ̀ tí ń bá ara wọn díje, sì bẹ̀rẹ̀.
EjibitiÀwọn ọba láti Kuṣinǹkan bí 744–656 Ṣ.K.
Àwọn ọba láti Kuṣi, ní Sudan òde òní, ṣẹ́gun Ejibiti; ní nǹkan bí ọdún 728 Ṣ.K., Ọba Piye kó ogun sọ̀kalẹ̀ gba odò Naili, ìdílé rẹ̀ sì jọba gẹ́gẹ́ bí ìdílé ọba kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n ti Ejibiti. Ọ̀kan nínú wọn, Taharqa, fara hàn nínú Bíbélì gẹ́gẹ́ bí “Tirakah, ọba Etiopia” (2 Ọba 19:9).
Àwọn ilẹ̀ Amẹ́ríkàLa Ventanǹkan bí 900–400 Ṣ.K.
Nínú àbàtà Tabasco ní Mexico, ojúkò Olmec ti La Venta kọ́ ọ̀kan nínú àwọn pírámídì ìjímìjí jùlọ ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà, òkìtì erùpẹ̀ tí ó ga ju mítà 30 lọ.
Ìlà-oòrùn Yúróòpù àti pápá ẹ̀gàn ńláÀwọn Cimmeriaọ̀rúndún 8 Ṣ.K.
Lórí pápá ìjẹko ní àríwá Òkun Dúdú ni àwọn Cimmeria ẹlẹ́ṣin ń gbé, tí a mọ̀ láti inú ìwé Homer àti láti inú ìròyìn Asiria nípa ìkọlù wọn. Lẹ́yìn náà nínú ọ̀rúndún náà, àwọn Scythia láti ìlà-oòrùn bẹ̀rẹ̀ sí í lé wọn jáde.
