Ndị Asịrịa na-akpọ afọ ọbụla aha otu onye ọrụ ọchịchị. Nʼafọ Bur-Sagale, ha dere maka ọchịchịrị anyanwụ, nke ndị ọkà mmụta mbara igwe kwuru na ọ bụ 15 Jun 763 BC. Nke a na-edozi ndepụta afọ ndị Asịrịa — ya na ihe ndị Asịrịa kwuru maka Ehab na Jehu, nke na-eguzosi ụbọchị ndị eze Izrel ike.
Ọba akwụkwọ ihe ọmụma › Nʼoge ahụ nʼụwa
Na Baịbụl · narị afọ nke 8 BC · Ninive, nʼAsịrịa
Jona na Ninive
Jona kwusara ozi na Ninive, nnukwu obodo nʼAlaeze Ukwu Asịrịa nʼakụkụ osimiri Taịgris, obodo ahụ chegharịkwara.
Jona 3:1–10
Mgbe ahụ, okwu Onyenwe anyị ruru Jona ntị nke ugboro abụọ na-asị, “Bilie, jee nʼobodo ukwu ahụ bụ Ninive, kwusaara ya ozi ahụ m ziri gị.” Jona biliri gaa Ninive dịka okwu nke Onyenwe anyị si dị. Ninive bụ nnọọ obodo dị ukwuu, nke ga-ewe ụbọchị atọ ịga ya gburugburu. Jona malitere ịba nʼobodo ahụ, ma mgbe ọ gara ije otu ụbọchị, o kwusara sị, “Iri ụbọchị anọ ka ọ fọdụrụ tupu alaa Ninive nʼiyi.” Ndị Ninive kwenyeere na Chineke, kpọsaa obubu ọnụ, ha niile site nʼonye ukwu ruo nʼonye nta, onye ọbụla yikwasịrị uwe mkpe. Mgbe akụkọ a rutere eze Ninive ntị, o sitere nʼocheeze ya rituo, wezuga uwe eze ya, yikwasị uwe mkpe, nọkwasịkwa na ntụ. Nke a bụ nkwusa ya nʼime Ninive: Nke a bụ iwu sitere nʼaka eze na ndị a maara aha ha: “Ka mmadụ ọbụla, maọbụ anụmanụ, igwe ehi maọbụ anụ ụlọ ọbụla, ghara idetu ihe ọbụla nʼọnụ, ka ha ghara iri ihe maọbụ ṅụọ mmiri. Kama ka onye ọbụla yiri akwa mkpe, ma mmadụ ma anụmanụ, ka ha kpọkusikwaa Chineke ike, ka ha sikwa nʼụzọ ọjọọ ha chegharịa, sikwa nʼọrụ ọjọọ ha na ime ihe ike ha niile chegharịa. Onye maara? Ma eleghị anya, Chineke ga-ejide oke iwe ya, ma site nʼọmịiko ya wezuga iwe ọkụ ya si otu a mee ka anyị ghara ịla nʼiyi.” Mgbe Chineke hụrụ ihe niile ha mere, na otu ha siri site nʼụzọ ọjọọ ha niile chegharịa, Chineke chegharịrị uche banyere ịla ha nʼiyi. O mekwaghị ka nzube ya ibibi obodo ahụ mezuo.Nʼotu oge ahụ nʼụwa
2 Ndị Eze 14:25 na-etinye onye amụma Jona nʼoge ọchịchị Jeroboam nke Abụọ nke Izrel (ihe dị ka 786–746 BC), oge ndị amụma Emọs na Hosiya, mgbe Asịrịa bụ nnukwu ike nke Ọwụwa Anyanwụ. Nke a bụ ụwa nke mmalite narị afọ nke 8 BC.
Mesopotemia na Ọwụwa Anyanwụ dị nsoỌchịchịrị anyanwụ nke na-edozi ụbọchị15 Jun 763 BC
Gris na RomEgwuregwu Olimpik mbụ776 BC (ụbọchị ọdịnala)
Ndepụta ndị Griik nke emesịa na-amalite site nʼịgba ọsọ na Olimpia nʼafọ 776 BC, ndị Griik bịakwara na-agụ afọ na “Olimpiad” nke afọ anọ anọ. Nʼoge Emọs na Hosiya, Egwuregwu ahụ ka bụ obere mmemme.
ChinaNdị Zhou kwagara ọwụwa anyanwụ771 BC
Ndị na-awagharị awagharị bukọrọ isi obodo Zhou dị nʼọdịda anyanwụ, ụlọ eze ahụ kwagakwara nʼọwụwa anyanwụ na Luoyang. Ndị eze debere aha ha ma tụfuo ezi ike, oge “Opupu ihe ubi na Mgbụsị akwụkwọ” nke China, oge mba na-asọ mpi, malitere.
IjiptNdị eze si Kushihe dị ka 744–656 BC
Ndị eze si Kush, na Sudan nke taa, meriri Ijipt; ihe dị ka 728 BC, eze Piye gbadara Naịl, ezinụlọ ya chịkwara dịka usoro ndị eze nke 25 nke Ijipt. Otu nʼime ha, Taharqa, pụtara nʼime Baịbụl dịka “Tiahaka, eze Kush” (2 Ndị Eze 19:9).
AmerịkaLa Ventaihe dị ka 900–400 BC
Nʼapịtị Tabasco nke Mexico, ebe ndị Olmec nke La Venta wuru otu nʼime pyramid mbụ nke America, ugwu ala karịrị mita 30 nʼịdị elu.
Ọwụwa anyanwụ Europe na ala ahịhịaNdị Cimmerianarị afọ nke 8 BC
Nʼala ahịhịa dị nʼugwu Oke Osimiri Ojii, ndị Cimmeria na-agba ịnyịnya biri, ndị a maara site nʼakwụkwọ Homer na site nʼakụkọ ndị Asịrịa banyere mwakpo ha. Emesịa nʼotu narị afọ ahụ, ndị Scythia si nʼọwụwa anyanwụ malitere ịchụpụ ha.
