De heilige Johannes de Evangelist op Patmos

Titiaan · c. 1553/1555
National Gallery of Art, Washington

Titiaan en zijn werkplaats schilderden dit doek rond 1553–55 voor het midden van het plafond in de vergaderzaal van de Scuola di San Giovanni Evangelista, een broederschap in Venetië. Daarom kijken we van ver beneden naar Johannes op, zoals bezoekers dat vroeger vanaf de vloer van de zaal deden.

Johannes knielt op een rotsrichel en draait zich om, de armen omhoog, naar een uitbarsting van licht in de wolken. Naast hem liggen een boek en een adelaar, de metgezel die schilders hem altijd gaven.

Uit de tekst

“Ik, Johannes … was op het eiland, genaamd Patmos” (Openbaring 1:9)

“Ik hoorde achter mij een grote stem, als van een bazuin” (Openbaring 1:10)

“Hetgeen gij ziet, schrijf dat in een boek” (Openbaring 1:11)

Van de kunstenaar

De adelaar — het gebruikelijke teken voor Johannes in de christelijke kunst, naar de vier dieren uit Openbaring 4:7

Een gebonden boek in plaats van een boekrol

Een figuur met een witte baard tussen kleine engelen in de wolken

Het steile zicht van onderen, gemaakt voor een plafond

Details

Johannes

Zich omdraaiend, de armen geheven, kijkt hij omhoog in het licht.

In de wolken

Een figuur met een witte baard in een pruimkleurig gewaad steekt zijn hand uit tussen kleine engelen.

Lichtstralen

Bleke stralen vallen schuin door de wolken.

De adelaar

Een bruine adelaar heft zijn vleugels op de rots naast Johannes.

Het boek

Een boek met een rode band ligt op de richel.

Titian and Workshop (Tiziano Vecellio), Venetian, 1488/1490–1576. National Gallery of Art, Washington (Samuel H. Kress Collection, 1957.14.6) · Oil on canvas · NGA Open Access: "Images of these works are available free of charge for any use, commercial or non-commercial, under Creative Commons Zero (CC0)." (NGA open data: published_images.csv openaccess = 1)

De verzen

Openb 1:9–11Ik, Johannes, die ook uw broeder ben, en medegenoot in de verdrukking, en in het Koninkrijk, en in de lijdzaamheid van Jezus Christus, was op het eiland, genaamd Patmos, om het Woord Gods, en om de getuigenis van Jezus Christus. En ik was in den geest op den dag des Heeren; en ik hoorde achter mij een grote stem, als van een bazuin, Zeggende: Ik ben de Alfa en de Omega, de Eerste en de Laatste; en hetgeen gij ziet, schrijf dat in een boek, en zend het aan de zeven Gemeenten, die in Azie zijn, namelijk naar Efeze, en naar Smyrna, en naar Pergamus, en naar Thyatire, en naar Sardis, en naar Filadelfia, en naar Laodicea.